Dünyadan Haberler - 4

Trump: "İran bir türlü işleri yoluna koyamıyor. Nükleer silahsızlanma anlaşması imzalamayı bilmiyorlar"

ABD Başkanı Trump, sosyal medya hesabından yaptığı paylaşımda İran'a eleştirilerde bulundu.

Başkan Trump, "İran bir türlü işleri yoluna koyamıyor. Nükleer silahsızlanma anlaşması imzalamayı bilmiyorlar. Yakında akıllanmaları gerek." değerlendirmesini yaptı.

Trump'ın paylaşımında yer verdiği; siyah takım elbiseli, güneş gözlüklü ve elinde uzun namlulu silah taşıdığı bir fotoğrafına kalın puntoyla "Artık iyi adam yok." ifadesini kullanması dikkati çekti.

Hürmüz Boğazı ablukası

ABD Başkanı Donald Trump, İran'la Pakistan'da düzenlenen müzakere sürecinin başarısızlığa uğramasının ardından sosyal medya platformundan yaptığı açıklamada, Hürmüz Boğazı'nı abluka altına alma sürecini başlatacaklarını belirtmişti.

Söz konusu açıklamanın hemen ardından ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığı (CENTCOM), 13 Nisan'da İran limanlarına giren veya bu limanlardan çıkan tüm gemilere yönelik deniz ablukası başlatacağını açıklamıştı.

Haaretz: İsrail ordusu ve emniyetindeki intiharlar son 15 yılın en yüksek seviyesinde

İsrail merkezli Haaretz gazetesinin haberine göre, 2010'da ordu ve emniyet mensupları arasında intihar edenlerin sayısı 28 iken, 2011'de bu sayı 21 olarak kayıtlara geçti.

Ekim 2023'ten önceki 10 yılda, ordudaki yıllık ortalama intihar sayısı 12 olarak kaydedildi.

İsrail'in Gazze Şeridi'ne saldırılara başladığı Ekim 2023'ten sonra ise hem orduda hem de emniyet birimlerinde intihar vakaları artış gösterdi.

Buna göre, 2023'te intihar vakaları 17 olurken, bunların 7'si Ekim-Aralık 2023 arasında gerçekleşti.

Polis ve askerler arasında 2024'te 21 ve 2025'te 22 olan intihar vakaları, son 15 yılın en yüksek seviyesine çıktı. Artan vakalar, asker ve polislerin ruh sağlığındaki bozukluğu gözler önüne serdi.

Öte yandan, gazetenin elde ettiği bilgilere göre, 2026'da 6'sı nisan ayında olmak üzere 12 asker ve polis intihar etti.

"Bu durum (intiharlar), kelimenin tam anlamıyla elimizde patladı"

Gazeteye konuşan adı açıklanmayan bir ordu yetkilisi, "Gazze Şeridi'ne yönelik saldırılar başladığında durumun kontrol altında olduğunu sanıyorduk fakat bu durum (intiharlar) kelimenin tam anlamıyla elimizde patladı." ifadelerini kullandı.

Haaretz'e konuşan ruh sağlığı uzmanları da Nisan 2026'daki intihar vakalarına dikkati çekerek, önceki yılların aynı dönemlerinde bu denli bir artış gözlemlemediklerini belirtti.

Uzmanlar, nisandaki artışın, ordu tarafından askerlere sağlanan ruh sağlığı desteğinin daraltılması nedeniyle yaşandığını iddia ediyor.

Ordu, Şubat 2026'da yedek askerlerin terhis olmadan önce aldıkları "psikolojik destek ve sivil hayata hazırlık" toplantılarını tamamen iptal etti.

İran ile yaşanan savaştan sonra savunma bütçesi artınca, ordu bu destek programlarını tekrar başlattı. Ancak bu karar kağıt üzerinde kaldı çünkü destekler her birliğe ulaştırılmadı.

Özellikle çatışmaların yoğun olduğu kuzey sınırı ile işgal altındaki Batı Şeria gibi bölgelerde görev yapan askerler, son haftalarda hiçbir psikolog veya uzmanla görüşmeden, yaşadıkları travmalarla evlerine gönderildi.

Askerler, yakın çevrelerine "savaşın dehşetine artık dayanamadıklarını" söylüyor

İntiharların en temel nedeni, askerlerin özellikle Gazze Şeridi'nde tanık oldukları yıkım ve ağır travmalar. Bazı askerlerin çevresine "savaşın dehşetine artık dayanamadığını" söylediği ve bu sebeple intihar ettiği belirtiliyor.

Yedioth Ahronoth gazetesi, 24 Kasım 2025'te İsrail'in Gazze Şeridi'nde işlediği soykırım nedeniyle ülkede büyük bir psikolojik çöküş yaşandığını, uyuşturucu bağımlılığında ciddi artış görüldüğünü yazmıştı.

Haberde, "Aralarında çok sayıda askerin de bulunduğu 2 milyon İsrailli psikolojik yardıma ihtiyaç duyuyor. Uyuşturucu bağımlılarının sayısında keskin bir artış yaşanıyor; aileler ve bütün topluluklar parçalanıyor." ifadeleri kullanılmıştı.

İsrail'in Ekim 2023'ten bu yana Gazze Şeridi'ne düzenlediği saldırılarda çoğunluğu kadın ve çocuk 72 bin 568 kişi hayatını kaybetti, 172 bin 338 kişi yaralandı.

Soykırımcı İsrail'in Lübnan'ın güneyinde bir binaya düzenlediği saldırıda biri çocuk 5 kişi hayatını kaybetti

Lübnan resmi haber ajansı NNA'ya göre, İsrail ordusu gece saatlerinde Cibşit beldesinin El-Cebel Mahallesi'nde "Behçet" ailesinin yaşadığı binayı bombaladı.

Yıkılan binanın enkazından aynı aileden biri çocuk 5 kişinin cansız bedeni çıkarıldı.

Sivil savunma ekiplerinin gece boyunca enkaz kaldırma çalışmalarını sürdürdüğü belirtildi.

İsrail ordusu Sur'da evleri havaya uçurdu

İsrail ordusu, Lübnan'ın güneyindeki Sur kentinin Şema ve Nakura beldelerinde de evleri havaya uçurdu.

Patlama sesleri Sur'un birçok beldesinden duyulurken, İsrail'e ait insansız hava araçlarının (İHA) kentin sahil kesiminde uçuşlarını sürdürdüğü aktarıldı.

İsrail ordusu, Nebatiye'nin Bint Cubeyl ilçesine bağlı Hanin beldesine sabah saatlerinde hava saldırıları düzenledi. Saldırılar nedeniyle bölgedeki altyapı, binalar ve elektrik şebekelerinde ciddi hasar oluştu.

İsrail'in Lübnan'a saldırıları ve ateşkes

İsrail ordusu, Lübnan'a 2 Mart'ta yoğun hava saldırıları başlatarak, ülkenin güneyinde birçok beldeyi işgal etmişti.

Lübnan hükümeti de bu sürede ülkede yerinden edilenlerin sayısının 1 milyonu aştığını açıklamıştı.

Lübnan Sağlık Bakanlığı, 2 Mart'tan beri İsrail saldırılarında 2 bin 500'den fazla kişinin öldüğünü bildirmişti.

ABD Başkanı Donald Trump, Lübnan ile İsrail arasında 17 Nisan'da yürürlüğe giren 10 günlük geçici ateşkesin 3 hafta daha uzatıldığını duyurmuştu.

Ateşkese rağmen İsrail ordusu Lübnan'ın güneyindeki saldırılarını ve ev yıkımlarını sürdürürken, Hizbullah ise ateşkesi ihlal ettiği gerekçesiyle İsrail birliklerine saldırılar düzenliyor.

Avustralya’da uçak kazası: Parafield Havalimanı hava trafiğine kapatıldı

Güney Avustralya polisinden yapılan açıklamaya göre, küçük bir uçak iniş denemesi yaptığı sırada henüz belirlenemeyen bir nedenle pist yakınındaki hangara çarptı.

Çarpmanın etkisiyle hangarda büyük bir yangın başlarken, bölgeden yoğun siyah dumanlar yükseldiği bildirildi.

Bölge tahliye edildi, uçuşlar durduruldu

Olayın ardından acil servis ekipleri bölgeye sevk edildi ve havalimanının çevresi güvenlik gerekçesiyle tahliye edildi.

Havalimanı sözcüsü, tüm hava trafiğinin durdurulduğunu ve ekiplerin yangına müdahalesinin sürdüğünü açıkladı.

Yaralı durumu belirsizliğini koruyor

Uçakta kaç kişinin bulunduğu veya hangar içinde yaralanan olup olmadığına dair henüz resmi bir açıklama yapılmadı.

Yetkililer, dumanın geniş bir alana yayıldığını belirterek çevre sakinlerine kapalı alanlarda kalmaları ve olay yerinden uzak durmaları çağrısında bulundu.

Avrupa 2025'te iklim krizini sert yaşadı

Yaklaşık 100 bilim insanının katkısıyla hazırlanan raporda, Avrupa kıtasının dünyanın en hızlı ısınan bölgesi olmaya devam ettiği belirtildi.

Avrupa'nın en az yüzde 95'inde yıllık sıcaklıkların ortalamanın üzerinde gerçekleştiği ifade edilen raporda, kıtadaki tüm buzul bölgelerinde net kütle kaybı yaşandığına dikkat çekildi.

Raporda, İzlanda’da kayıtların tutulmaya başlanmasından bu yana en büyük ikinci buzul kaybının görüldüğü vurgulanırken, Grönland Buz Tabakası’nın 139 milyar ton buz kaybettiği ve bu miktarın Avrupa Alpleri’ndeki tüm buzulların toplam hacminin yaklaşık 1,5 katına denk geldiğine işaret edildi.

Ayrıca Avrupa’daki mevsim sonu kar örtüsünün hem alan hem kütle bakımından kayıtlardaki en düşük üçüncü seviyeye indiği bildirildi.

Denizlerde de sıcaklık rekoru

Raporda, Avrupa denizlerinde de sıcaklık rekoru kırıldığı, bölgenin yıllık deniz yüzeyi sıcaklığının şimdiye kadarki en yüksek seviyeye çıktığı kaydedildi.

Avrupa genelindeki nehirlerin yüzde 70’inde akışın ortalamanın altında kaldığı anımsatılan raporda, 2025’in toprak nemi açısından 1992’den bu yana en kurak üç yıldan biri olduğu belirtildi.

Raporda, sıcak ve kurak hava koşullarının orman yangınlarını artırarak yaklaşık 1 milyon 34 bin hektarlık alanın yanmasına yol açtığı, bunun şimdiye kadarki en yüksek seviye olduğuna dikkat çekildi.

Yangın kaynaklı emisyonlarda da Avrupa’da rekor kırıldığı hatırlatılan raporda, toplam emisyonun yaklaşık yarısının İspanya kaynaklı olduğu bildirildi.

Raporda, "Avrupa’daki hızlı ısınma, kar ve buz örtüsünü azaltırken, tehlikeli derecede yüksek hava sıcaklıkları, kuraklık, sıcak dalgaları ve rekor düzeydeki okyanus sıcaklıkları, Kuzey Kutbu’ndan Akdeniz’e kadar uzanan bölgeleri etkiliyor. Avrupa, dünyanın diğer birçok bölgesiyle birlikte, karada ve denizde rekor düzeydeki sıcak dalgalarından yıkıcı orman yangınlarına ve devam eden biyolojik çeşitlilik kaybına kadar artan etkilere maruz kalıyor ve bu durum, Avrupa genelindeki toplumlar ve ekosistemler üzerinde sonuçlar doğuruyor." değerlendirmesi yapıldı.

İran krizi, yeşil jet yakıtını yeniden gündeme taşıdı

Havacılık sektörünü karbonsuzlaştırmak, pillerin ağırlığı ve hidrojenin depolama zorlukları nedeniyle oldukça güç.

Kullanılmış yemeklik yağ gibi biyokütlelerden üretilen SAF, mevcut motor teknolojisiyle uyumlu olması ve emisyonları yüzde 80'e kadar azaltmasıyla en güçlü alternatif konumunda. Ancak SAF'ın en büyük engeli her zaman "fiyatı" oldu.

Aradaki fark iki katın altına indi

SAF fiyatları, fosil bazlı jet yakıtının yaklaşık üç katı düzeyindeydi. Geleneksel jet yakıtı ton başına 800 dolardan 1.500 doların üzerine çıktı.

SAF fiyatının 2.700 dolar civarında seyretmesiyle, aradaki fark iki katın altına indi.

Enerji güvenliği ve hammadde darboğazı

Avrupa'da jet yakıtı ihtiyacının yüzde 30'unun Körfez bölgesinden karşılanması, Hürmüz Boğazı'ndaki tıkanıklığı stratejik bir sorun haline getirdi.

SAF üretimi ise yeni bir bağımlılık riski taşıyor. Avrupa Birliği'nin (AB) SAF üretimi için kullandığı hammaddelerin yüzde 69'u dışarıdan geliyor; sadece Çin bu payın yüzde 38'ini oluşturuyor.

Çözüm "e-SAF" olabilir mi?

Yeşil hidrojen ve yakalanan karbonun birleştirilmesiyle üretilen e-SAF, Avrupa'nın Norveç, İzlanda, İspanya ve Portekiz gibi yenilenebilir enerji kaynakları zengin ülkelerinde üretilebilir.

Ancak e-SAF'ın maliyeti geleneksel yakıtın 12 katına kadar çıkabiliyor. Bu durum, havayolu şirketlerinin uzun vadeli alım anlaşmaları yapmasını zorlaştırıyor.

Yatırımlar yeşil enerjiye kayıyor

Analistler, İran krizinin bir sonucu olarak yatırımların biyoyakıt maliyetlerini düşürmeye odaklanan şirketlere ve girişimlere yöneleceğini öngörüyor.

AB ve ulusal hükümetlerin Emisyon Ticaret Sistemi’nden (ETS) elde edilen gelirleri e-SAF projelerine aktarması ve üretici ile havayolu şirketi arasında köprü olacak "çift taraflı açık artırma" (DSA) mekanizmalarını hayata geçirmesi bekleniyor.

Hürmüz Boğazı kapalı kaldığı sürece "Plan B" arayışları hız kazanmaya devam edecek.

Bir zamanlar maliyeti nedeniyle "hayal" olarak görülen yeşil yakıtlar, artık çözümün bir parçası olarak değerlendiriliyor.

ABD ve İran'ın Hürmüz Boğazı'ndaki ablukasıyla ilgili neler oluyor?

4 Mart'ta Hürmüz Boğazı üzerinde "tam kontrol" sağladığını açıklayan İran Devrim Muhafızları Ordusu, stratejik su yolunu "düşman unsurlara" kapattığını duyurdu.

Geçiş yapmak isteyen gemilerden Çin yuanı cinsinden yüksek tutarlı "geçiş ücretleri" talep eden Tahran yönetimi, boğazı adeta bir kontrol noktasına çevirdi.

8 Nisan'da sağlanan geçici ateşkese rağmen Lübnan'daki çatışmaları gerekçe gösteren İran, boğazdaki kısıtlamaları kaldırmayı reddetti.

ABD'den "karşı abluka" hamlesi

Pakistan'daki barış görüşmelerinin sonuçsuz kalması üzerine ABD, 13 Nisan'da İran limanlarına yönelik kendi ablukasını başlattı.

Operasyonun Kapsamı: ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığı (CENTCOM), İran kıyı şeridinin tamamını kapsayan bir abluka uyguluyor.

Şimdiye kadar İran bağlantılı en az 39 gemi rotasından saptırıldı, 2 petrol tankerine ise el konuldu.

Trump, İran'a yasa dışı geçiş ücreti ödeyen hiçbir geminin güvenli geçiş hakkına sahip olmayacağını açıkladı.

Küresel ekonomi ve insani kriz riski

Hürmüz Boğazı'ndaki bu tıkanıklık, dünya genelinde yakıt ve gübre fiyatlarının hızla yükselmesine neden oldu.

Birleşmiş Milletler, bu durumun küresel bir gıda acil durumunu tetikleyebileceği ve milyonlarca insanı açlık sınırına itebileceği konusunda uyarıda bulunuyor.

Uluslararası Denizcilik Örgütü (IMO) verilerine göre, yaklaşık 2.000 gemi ve 20.000 denizci Basra Körfezi'nde mahsur kalmış durumda.

Bölgedeki tanker trafiği kriz öncesine göre yüzde 70 oranında azalırken, 150'den fazla gemi risk nedeniyle boğaz dışında demirlemiş halde bekliyor  

ABD, İran'da okulun vurulmasına yönelik sessizliğini koruyor

28 Şubat tarihinde, ABD-İran geriliminin ilk aşamalarında Minab'daki bir ilkokula isabet eden füze, İranlı yetkililerin açıklamalarına göre 110'u çocuk olmak üzere 168 kişinin ölümüne yol açtı. Pentagon, aradan geçen iki aylık süreçte olayın soruşturulduğunu belirtmekle yetindi.

Soruşturma süreci ve şeffaflık eleştirileri

Eski Hava Kuvvetleri kıdemli hukuk danışmanı Emekli Yarbay Rachel E. VanLandingham, mevcut tutumun standart müdahale usullerinden belirgin şekilde saptığını vurguladı.

VanLandingham, geçmiş yönetimlerin savaş hukukuna ve hesap verebilirliğe daha bağlı bir duruş sergilediğini ifade etti.

Pentagon'un Sivil Koruma Merkezi'nin eski danışmanlarından Wes Bryant ise, sivil kayıpların yaşandığı ve ABD güçlerinin bölgede faaliyet gösterdiği durumlarda resmi soruşturmanın başlatılmasının, aslında sorumluluğun ön kabulü anlamına geldiğini savundu. Bryant, yönetimin bu durumu bildiği halde sessiz kalmasının kabul edilemez olduğunu belirtti.

Trump ve Hegseth’in açıklamaları çelişiyor

Başkan Trump, 7 Mart'ta herhangi bir kanıt sunmadan saldırıdan İran'ı sorumlu tuttuğunu dile getirdi. Okulun hemen yanındaki askeri üssü vuran ABD yapımı Tomahawk füzesine ait görüntüler sorulduğunda ise Trump, bu görüntüleri görmediğini iddia etti.

Savunma Bakanı Pete Hegseth de konuya ilişkin soruları, sivil hedeflerin asla kasıtlı olarak vurulmadığını ve soruşturmanın sürdüğünü söyleyerek yanıtladı. Ancak sivil toplum kuruluşları ve basın yayın organları, okulun yanındaki Devrim Muhafızları üssünün ABD tarafından hedef alındığını, ancak güncel olmayan istihbarat koordinatları nedeniyle okulun vurulmuş olabileceğini bildirdi.

Demokratlar yanıt bekliyor

Kongre’deki Demokratlar, Savunma Bakanı Hegseth’e gönderdikleri mektuplarda saldırının ABD tarafından gerçekleştirilip gerçekleştirilmediğine dair net yanıtlar talep etti.

Temsilciler Meclisi Silahlı Hizmetler Komitesi'nin en kıdemli Demokrat üyesi Adam Smith, Pentagon yetkililerinin "soruşturma sürüyor" gerekçesiyle bilgi vermemesini "yetersiz ve acınası" olarak tanımladı.

Geçmişteki benzer olaylarla karşılaştırma

Minab saldırısındaki sessizlik, geçmişteki benzer sivil kayıp vakalarıyla karşılaştırıldığında farklılık gösteriyor:

2021 Kabil: ABD yönetimi, bir ailenin öldüğü dron saldırısından üç hafta sonra sorumluluğu kabul ederek özür diledi.

2015 Kunduz: Afganistan'da bir hastanenin bombalanmasından beş gün sonra ABD ordusu, saldırının kendi komuta zinciri içerisinde alınan bir karar olduğunu itiraf etti.

1991 Bağdat: El-Amiriye sığınağının vurulmasının ardından ABD yönetimi, sivil ölümlerini ve saldırıyı gerçekleştirdiğini en baştan kabul etti.

Eski Dışişleri Bakanlığı yetkilisi Charles O. Blaha, Washington'daki bu şeffaflık eksikliğinin, Başkan Trump'ın İran'ı suçlayan açıklamalarıyla çelişmekten duyulan çekinceden kaynaklanabileceğini ifade etti.

İran limanlarına yönelik abluka haberi petrol fiyatlarını yükseltti

Wall Street Journal gazetesinin ABD'li yetkililere dayandırdığı haberine göre Trump, İran ekonomisi ve petrol ihracatı üzerindeki baskıyı artırma kararı aldı. Bu kapsamda İran limanlarına yönelik sevkiyatların engellenerek Tahran yönetiminin kıskaca alınması hedefleniyor.

Piyasalarda yükseliş sekizinci gününe girdi

Küresel petrol piyasalarında gösterge kabul edilen Brent petrolün haziran ayı vadeli kontratları, GMT ile 01.54'te yüzde 0,47 oranında değer kazanarak varil başına 111,78 dolara ulaştı.

Bu artışla birlikte Brent petrolde üst üste sekizinci işlem gününde de değer kazancı kaydedildi.

Perşembe günü vadesi dolacak olan haziran kontratının yanı sıra, daha yoğun işlem gören temmuz vadeli kontratlar da yüzde 0,4 yükselişle 104,84 dolardan işlem gördü.

ABD ham petrolü 100 dolar sınırını aştı

ABD Batı Teksas türü (WTI) ham petrolün haziran vadeli kontratları da 57 sentlik artışla varil başına 100,50 dolara çıktı. Bir önceki seansta yüzde 3,7 oranında sert bir yükseliş kaydeden WTI fiyatları, son sekiz işlem gününün yedisini kazançla kapattı.  

Ryanair CEO'su Michael O’Leary'den Avrupa havacılık sektörü için "iflas" uyarısı

O’Leary, CNBC televizyonuna verdiği röportajda, havacılık sektörünün Orta Doğu kaynaklı jeopolitik riskler ve artan maliyet baskılarıyla karşı karşıya olduğunu belirtti.

Uçak yakıtının (Jet A-1) varil başına 80 dolardan 150 doların üzerine yükselişine dikkati çeken O’Leary, "Fiyatlar temmuz, ağustos ve eylül aylarında da bu seviyelerde kalırsa, Avrupa havayolu şirketlerinin birer birer havlu attığını göreceksiniz." dedi.

O’Leary, İrlanda merkezli Ryanair’in, yakıt ihtiyacının yüzde 80’inde fiyat sabitleyerek kendisini güvence altına aldığını vurguladı.

Ancak rakiplerinin zayıf sabitleme pozisyonları nedeniyle ciddi finansal darboğaza gireceğini öngören O’Leary, Ryanair’in güçlü finansal yapısını kullanarak bilet fiyatlarını baskılayacağını ve bu durumun rakipleri üzerindeki baskıyı daha da artıracağını söyledi.

Michael O’Leary, başlangıçta haziran ayı için öngörülen jet yakıtı tedarik krizinin, yakıt şirketlerinden gelen son bilgiler doğrultusunda azaldığını bildirdi.

Tedarikçilerle yapılan görüşmelere dayanarak haziran sonuna kadar bir kesinti beklemediklerini belirten O’Leary, "Hürmüz Boğazı en kısa sürede trafiğe açılmalı. İngiltere gibi Kuveyt petrolüne bağımlı pazarlarda risk azalsa da durum hassasiyetini koruyor." değerlendirmesinde bulundu.

Hürmüz Boğazı’ndaki blokaj maliyetleri katladı

Orta Doğu'da 28 Şubat’ta başlayan çatışmalar ve stratejik öneme sahip Hürmüz Boğazı’nın kapatılması, Avrupa enerji piyasalarında ve havacılık sektöründe şok dalgaları oluşturdu.

Uluslararası Hava Taşımacılığı Birliği (IATA) verileri, jet yakıtı fiyatlarının tarihi bir hızla yükseldiğini ortaya koydu.

IATA Jet Yakıt Endeksi’ne göre, 27 Şubat’ta varil başına 99,4 dolar seviyesinde olan küresel fiyatlar, savaşın başlamasından sadece bir ay sonra, 3 Nisan itibarıyla yüzde 110 artışla 209 dolara fırladı.

Kuzeybatı Avrupa’da navlun ve sigorta dahil (CIF) fiyatlar ise varil başına 216,9 doları görerek rekor kırdı. 24 Nisan itibarıyla fiyatlar 179,46 dolara gerilese de kriz öncesi seviyelerin çok üzerinde seyretmeye devam ediyor.

Krizin merkezinde, küresel petrol ticaretinin ana arteri olan Hürmüz Boğazı'ndaki blokaj yer alıyor. 28 Şubat'ta başlayan savaş sonrası ticaret akışının aksamasıyla; günlük 15 milyon varil ham petrol ve 5 milyon varil petrol ürünü sevkiyatında büyük çaplı kesintiler yaşandı. Bu durum, havacılık sektöründe ciddi bir arz kısıtı ve maliyet baskısı oluşturdu.

Orta Doğu'daki istikrarsızlık sadece jet yakıtını değil, doğal gaz ve ham petrol fiyatlarını da tetikledi. Avrupa Birliği (AB), savaşın başladığı 28 Şubat'tan bu yana enerji ithalatı için yaklaşık 24 milyar avro ek maliyetle karşı karşıya kaldı.

Sektörde kesintiler ve ek ücretler başladı

Uçak yakıtı ihtiyacının yaklaşık yüzde 70'ini öz kaynaklarıyla karşılayabilen, geri kalan bölümünde ise büyük oranda Orta Doğu ve Körfez ülkelerine bağımlı olan Avrupa Birliği (AB) rafinerileri, tedarik zincirindeki kırılma nedeniyle "kıtlık" riski yaşadı.

Yakıt maliyetlerinin iki katına çıkması, kıta genelinde operasyonel dengeleri altüst ederken, havayolu şirketlerini kapasite düşürmeye ve kitlesel uçuş iptallerine zorladı.

Artan maliyet baskısı karşısında Avrupa'nın önde gelen havayolu şirketleri operasyonel stratejilerini yeniden yapılandırıyor.

Alman hava yolu şirketi Lufthansa, yakıt tasarrufu hedefleri doğrultusunda ekim ayına kadar 20 bin kısa mesafeli uçuşu programından çıkardı.

İngiltere merkezli düşük maliyetli havayolu şirketi EasyJet, mart ayında 25 milyon sterlin ek yakıt faturasıyla karşılaştığını duyurdu. Yılın ilk yarısında 540 ile 560 milyon sterlin arasında zarar öngören şirket, kapasite kesintilerinin yanı sıra bilet fiyatlarında artış sinyali verdi.

İskandinavya Havayolları (SAS) maliyetler nedeniyle bin uçuşu iptal ederken, Hollandalı KLM kapasitesini 80 uçuş azaltma kararı aldı.

Air France-KLM Group ise artan giderleri sübvanse etmek amacıyla uzun mesafeli uçuşlarda yolcu başına 100 avroluk "ek yakıt harcı" uygulamasına geçti.

Brüksel devreye giriyor

Avrupa Birliği (AB), Orta Doğu’da derinleşen çatışmaların ve Hürmüz Boğazı'ndaki arz daralmasının tetiklediği enerji krizine karşı kapsamlı bir acil durum planı hazırladı. Hava yolu şirketlerinin ve Uluslararası Enerji Ajansı (UEA) Başkanı Fatih Birol’un "Avrupa kısa sürede jet yakıtı kıtlığı riskiyle karşılaşabilir" uyarısının ardından harekete geçen AB Komisyonu, "AccelerateEU" planını kamuoyuna sundu.

İthal fosil yakıtlara bağımlılığın son 5 yılda ikinci kez büyük bir krize yol açması üzerine hazırlanan plan, havalimanları ve havayolu şirketleri arasındaki koordinasyonu en üst seviyeye çıkarmayı hedefliyor.

Plana göre, enerji alanında AB düzeyinde daha güçlü koordinasyon sağlanacak. Gaz depolarının doldurulması, petrol stoklarının kullanımı, ulusal acil önlemler ile jet yakıtı ve dizel arzının güvence altına alınması gibi alanlarda işbirliği artırılacak. Üye ülkelerin acil durum tedbirleri, petrol rafinerisi üretim kapasitesi de dahil olmak üzere yakından koordine edilecek.

AB genelinde ulaşım yakıtlarının üretimi, ithalatı, ihracatı ve stok seviyelerini izlemek amacıyla yeni bir "Yakıt Gözlemevi" kurulacak.

Bu mekanizma sayesinde olası yakıt kıtlıkları hızlı şekilde tespit edilecek ve acil durumlarda dengeli yakıt dağılımı sağlanacak.

Komisyon, yüksek jet yakıtı fiyatları ve olası arz sıkıntılarının havacılık sektörü üzerindeki etkisini azaltmak için mevcut AB havacılık kurallarındaki esnekliklere açıklık getirecek.

Enerji analistleri, AB’nin bu adımlarının stratejik önemine dikkat çekmekle birlikte, planın sınırlarına işaret ediyor.

Uzmanlara göre "AccelerateEU", jet yakıtı fiyatlarını doğrudan düşürmekten ziyade, arz zincirindeki kopmaları engellemeye ve olası bir fiziksel yakıt kıtlığının önüne geçmeye odaklanıyor.

Felakete 2,8 gün kala: Alçak Dünya Yörüngesi çökme riskiyle karşı karşıya

SciTechDaily tarafından yayımlanan araştırma, özellikle mega uydu takımyıldızlarının artışıyla yörüngedeki "hata payının" tehlikeli bir şekilde daraldığına dikkat çekiyor.

CRASH Saati: Yörüngedeki felaketin zaman sayacı

British Columbia ve Princeton Üniversitelerinden araştırmacılar, yörüngedeki nesnelerin manevrakabiliyetini kaybetmesi durumunda yaşanacak felaketin hızını ölçmek için CRASH Saati (Çarpışma Gerçekleşmesi ve Önemli Zarar Saati) adlı bir metrik geliştirdi.

2025 yılı uydu verilerine göre, operatörlerin kaçınma manevrası komutu gönderememesi durumunda yıkıcı bir çarpışmanın gerçekleşme süresi 2,8 gün olarak hesaplandı.

2018 yılında, yani mega uydu ağları yaygınlaşmadan önce, bu süre 164 gündü. Bu durum, yörüngedeki riskin ne kadar hızlı arttığını gösteriyor.

Güneş fırtınaları sistemik bir tehdit

Güneş fırtınaları, uyduları doğrudan parçalamasa bile onları kontrol edilemez hale getirerek büyük bir krizi tetikleyebilir.

Fırtınalar Dünya’nın üst atmosferini ısıtıp genişleterek uydular üzerindeki sürüklenmeyi artırıyor. Bu durum, uydu operatörlerinin yörünge tahminlerini imkansız kılıyor.

Özellikle Starlink gibi dev ağlar, yörüngede kalabilmek için sürekli müdahaleye ihtiyaç duyuyor:

Starlink uyduları 2024 sonu ile 2025 ortası arasında 144.404 kaçınma manevrası gerçekleştirdi.

Bu, tüm ağ genelinde her 1,8 dakikada bir manevra yapıldığı anlamına geliyor.

Kessler Sendromu ve ötesi

Bilim dünyasında "Kessler Sendromu" olarak bilinen, çarpışmaların zincirleme bir reaksiyonla yörüngeyi enkaz yığınına çevirmesi senaryosu genellikle yıllar sürecek bir süreç olarak tanımlanır.

Ancak bu yeni çalışma, kontrol kaybı durumunda günler içinde başlayacak çok daha ani bir tehlikeye işaret ediyor.

Günümüzde alçak Dünya yörüngesinde 1 kilometre mesafeli "tehlikeli yakınlaşmalar" her 36 saniyede bir yaşanıyor.

Bir "Carrington Olayı" ölçeğindeki şiddetli bir güneş fırtınasının bugün yaşanması durumunda; haberleşme, navigasyon (GPS), finansal sistemler ve askeri operasyonlar için hayati önem taşıyan uydu ağlarının birbirine çarpma riskinin kaçınılmaz olduğu vurgulanıyor.

Hürmüz krizi, Panama Kanalı'ndaki trafiği artırdı

Reuters'a konuşan Vial, "Ortadoğu'daki durum çözülene kadar bu eğilimin devam etmesini bekliyoruz," ifadelerini kullandı. Ticari gemilerin, İran kıyılarındaki riskli bölgelerden kaçınmak ve Hürmüz Boğazı'ndaki tıkanıklığı aşmak için rotalarını Panama Kanalı'na çevirdikleri belirtiliyor.

Geçiş ücretleri rekor seviyeye ulaştı

Hürmüz Boğazı'ndaki kriz nedeniyle Panama Kanalı'na olan talebin patlaması, geçiş maliyetlerini de yukarı çekti.

Kanalda uygulanan sistem ve maliyetler şu şekilde seyrediyor:

Bir geminin kanaldan geçişi için ödediği ortalama ücret, geminin tipine bağlı olarak 300.000 ile 400.000 dolar arasında değişiyor.

Önceden rezervasyonu olmayan ve beklemek istemeyen gemiler, günlük olarak açılan açık artırmalara katılıyor.

Associated Press (AP), bazı gemilerin son dakika geçiş hakkı kazanmak için 425.000 dolar ek ücret ödediğini bildirdi.

Bazı akaryakıt tankerlerinin, hedeflerine acil ulaşabilmek için normal ücrete ek olarak 4 milyon dolara varan astronomik bedeller ödediği kaydedildi.

Hürmüz Boğazı'ndaki "İkili Abluka"

Trafiğin Panama'ya kaymasının ana nedeni, Hürmüz Boğazı'nda yaşanan "ikili abluka" durumu olarak değerlendiriliyor.

ABD ve İsrail'in İran'a yönelik operasyonları sonrası İran boğazı kapatırken, ABD Donanması da nisan ortasından bu yana İran limanlarına yönelik kendi ablukasını uyguluyor.

Küresel enerji ticaretinin yüzde 25'inin geçtiği bu rotanın kapanması, dünya genelinde petrol fiyatlarının varil başına 107 doların üzerine çıkmasına ve tedarik zincirlerinde ciddi aksamalara yol açtı.

Analistler, boğazdaki mayınların temizlenmesinin aylar sürebileceğini ve bu durumun Panama Kanalı üzerindeki yükü daha da artıracağını öngörüyor.