Dünyadan Haberler - 4

Gazze hastanelerindeki jeneratörler için acil bakım ve yakıt uyarısı

Gazze’deki Sağlık Bakanlığından yapılan yazılı açıklamada, jeneratörlerin rekor düzeyde çalışma oranlarına ulaştığı ve hastanelerdeki hayati bölümlere elektrik sağlanabilmesi için acil bakım çalışmalarına ihtiyaç duyulduğu belirtildi.

Gazze’de hastanelerdeki jeneratörlerin kapasitelerinin çok üstünde çalışma seviyelerine ulaştığı ve yağ ile yedek parça sağlanmaması halinde kritik bölümlere elektrik verilmesinin riske girebileceği belirtilen açıklamada, teknik çalışmalarla devam etmenin yeterli olmadığı ve jeneratörlerin çalışma süreçlerinin kritik aşamaya geldiği uyarısı yapıldı.

Sağlık Bakanlığı açıklamasında, ilgili taraflara jeneratörlerin çalıştırılması için gerekli yağ ve yedek parçaların temin edilmesi çağrısında bulunuldu.

Sağlık Bakanlığı daha önceki açıklamasında da, hastanelerdeki jeneratörlerin eksikliklerinin giderilememesi nedeniyle hizmetlerin durma noktasına geldiğini, sağlık sektöründe zaten vahim olan durumun daha karmaşık bir hal aldığını duyurmuştu. 

Soykırımcı İsrail: Lübnan'ın güneyini işgal altında tutacağız

İsrail Savunma Bakanı Israel Katz, Lübnan'ın güneyinde Litani Nehri'ne kadar uzanan bölgede bir tampon bölge oluşturulacağını duyurdu. 

Katz, Lübnan sınırına yakın tüm köylerin yıkılacağını belirtti.

Savunma Bakanı, bu süreci Gazze'deki operasyon modellerine (Rafah ve Beyt Hanun) benzeterek, sınır hattındaki tehditlerin kalıcı olarak ortadan kaldırılacağını söyledi.

Kontrol sağlanacak alan, İsrail sınırından yaklaşık 30 kilometre kuzeyde bulunan Litani Nehri'ne kadar uzanacak.

600 bin Lübnanlı evine dönemeyecek

Operasyonlar ve tampon bölge kararı nedeniyle yerinden edilen Lübnanlı sivillere yönelik sert bir kısıtlama getirildi.

Katz, bölgeden uzaklaştırılan 600 bin Lübnanlının, İsrail'in kuzeyindeki güvenlik tamamen sağlanana kadar evlerine dönmesine izin verilmeyeceğini açıkladı.

Bu durum, Lübnan'ın güneyinde ciddi bir insani kriz ve kalıcı bir yerinden edilme endişesini beraberinde getirdi.

AB, yakıt tasarrufu için vatandaşların daha az seyahat etmesini istiyor

Politico internet sitesinde yer alan haberde, AB Komisyonunun Enerjiden Sorumlu Üyesi Dan Jorgensen’in üye ülkelerin enerji bakanlarına Orta Doğu’daki gelişmelerin etkileri hakkında mektup gönderdiği ifade edildi.

Mektupta, özellikle ulaştırma sektöründe enerji talebinin düşürülmesine yönelik gönüllü önlemlerin değerlendirilmesi talep edildi.

Hükümetlerin vatandaşları daha az araç kullanmaya ve daha az uçuş yapmaya teşvik etmesinin istendiği mektupta, yakıtın daha kritik alanlarda kullanılmasının önemine dikkat çekildi.

Orta Doğu’daki gelişmelerin küresel ölçekte bir enerji arz krizine dönüşebileceğinden endişe duyulduğu ifade edilen mektupta, hükümetlerin uzun sürebilecek bir aksaklığı öngörerek zamanında hazırlık yapmalarının önemine işaret edildi.

Mektupta, üye ülkelerin yakıt tüketimini artıracak, petrol ürünlerinin serbest dolaşımını kısıtlayacak veya AB rafinerilerinin üretimini caydıracak adımlardan kaçınması gerektiği vurgulandı.

Öte yandan, AB üyesi ülkelerin enerji bakanları, enerji krizine karşı atılacak önlemleri görüşmek üzere bugün video konferans düzenleyecek.

İtalya, ABD'nin uçaklarının Sigonella Üssü'nü kullanmasına izin vermedi

İtalya'nın önde gelen gazetelerinden Corriere della Sera'nın haberine göre, Bakan Crosetto, ABD’ye ait bazı uçakların Orta Doğu’ya gitmeden önce Sigonella Üssü’ne iniş yapmasını öngören uçuş planının ortaya çıkmasının ardından, bu uçakların üssü kullanmasına izin verilmediğini ifade etti.

Haberde, İtalya Genelkurmay Başkanı Orgeneral Luciano Portolano'nun, Crosetto'yu arayarak birkaç ABD uçağının uçuş planının Sigonella'ya iniş yapmayı ve ardından Orta Doğu'ya hareket etmeyi öngördüğü konusunda İtalyan Hava Kuvvetlerinden aldığı bilgiyi paylaştığı aktarıldı.

Söz konusu uçakların, Sigonella'ya inişi konusunda hiç kimsenin yetki talep etmediği veya İtalya Genelkurmayı'na danışmadığı, uçuş planın da uçakların zaten havadayken iletildiği belirtildi.

Haberde, yapılan ilk kontroller neticesinde bu uçakların, normal veya lojistik uçuşta olmadığının ve bu nedenle İtalya ile ABD arasındaki ikili anlaşma kapsamı dışında kaldığının doğrulandığı belirtildi.

Gazetenin haberinde ayrıca Bakan Crosetto'nun, söz konusu durum nedeniyle İtalya ile ABD arasındaki ilişkileri "kaçınılmaz olarak etkileyecek" karar alınmasını istediği aktarıldı.

Haberde, söz konusu olayın birkaç gün önce gerçekleştiği ve bugüne kadar gizli tutulduğu ifade edildi.

İtalyan ANSA ajansı da kaynakların, Corriere della Sera'nın haberini doğruladığını belirtti.

ABD ve İsrail'in 28 Şubat'ta İran'a başlattığı saldırının ardından İtalya Başbakanı Giorgia Meloni, 5 Mart'ta bir radyo kanalına verdiği demeçte, ABD'nin ikili anlaşmaya uygun olarak İtalya'daki üslerini bombardıman amacı olmayan normal operasyonlar için kullanmaya devam edebileceğini ancak bu kapsamın ötesindeki herhangi bir kullanımın parlamento tarafından onaylanması gerektiğini ve ayrıca savaşa girmek istemediklerini söylemişti.

Başbakan Yardımcısı ve Dışişleri Bakanı Antonio Tajani de 16 Mart'ta yaptığı açıklamada, İtalya'nın savaşta olmadığını ve savaşa girmeyeceğini yinelemişti.

İtalya'nın Sicilya Adası'nın doğusunda bulunan Sigonella Üssü'nde, İtalya Hava Kuvvetleri, ABD Deniz Hava İstasyonu ve NATO İstihbarat, Gözetim ve Keşif Gücü (NISRF) Komutanlığı unsurları görev yapıyor.

İran: ABD ve İsrail'e ait MQ-9 ve Orbiter tipi 4 SİHA'yı düşürdük

Devrim Muhafızları Ordusundan yapılan yazılı açıklamada, ABD'ye ait 2 adet MQ-9 tipi SİHA'nın dün İsfahan semalarında entegre hava savunma ağı tarafından düşürüldüğü belirtildi.

İran ordusu da yaptığı yazılı açıklamayla bugün sabah saatlerinde İsfahan üzerinde bir başka MQ-9 tipi SİHA'nın hava savunma sistemlerince vurularak düşürüldüğünü bildirdi.

Elburz eyaletinde ise dün İsrail'e ait Orbiter tipi SİHA'nın düşürüldüğü açıklandı.

İran Silahlı Kuvvetleri, söz konusu SİHA'ların vurulduğu anın radar görüntülerini yayımladı.

Ordunun açıklamasına göre, bu son müdahale ile İran'ın entegre hava savunma sistemleri tarafından ülke genelinde düşürülen ABD-İsrail'e ait insansız hava araçlarının sayısı 146'ya ulaştı.

İsrail Başbakanı Netanyahu, İran'a saldırıların ne zaman biteceğine dair tarih vermedi

ABD merkezli Newsmax televizyonuna konuşan Netanyahu, Tahran'ın büyüyen füze menzilinin yakında Avrupa'yı ve ötesini tehdit edebileceğini savunarak, İsrail ve ABD'nin İran'ın füze sistemleri, silah fabrikaları ve nükleer personeline yönelik saldırılar düzenlediği iddiasında bulundu.

İsrail'in İran'daki hedeflerinin yarısından fazlasını gerçekleştirdiğini ileri süren Netanyahu, mevcut odağın Tahran'ın zenginleştirilmiş uranyum stoku olduğunu söyledi.

İran'ın askeri, nükleer ve endüstriyel kapasitelerini zayıflatma konusunda "önemli ilerleme kaydettiklerini" savunan Netanyahu, temel hedefin, İran'ın nükleer silah edinmesini ve bu silahları fırlatma araçlarına sahip olmasını engellemek olduğunu öne sürdü.

Netanyahu, "Nükleer silahların ve bunları ABD şehirlerine ulaştıracak araçların peşindeler. Bu savaşın amacı budur, bu sonucu engellemek." iddiasında bulundu.

Saldırıların mevcut aşamasında, İran'ın zenginleştirilmiş uranyumunun güvence altına alınmasına veya ortadan kaldırılmasına odaklanıldığını söyleyen Netanyahu, saldırıların ne zaman sona ereceğine dair bir tarih paylaşmadı.

Netanyahu, "bölgedeki kilit enerji rotalarına olan bağımlılığı azaltma çabaları" dahil olmak üzere daha uzun vadeli stratejik faktörlere işaret ederek, şunları ileri sürdü:

"Uzun vadeli çözümler, enerji boru hatlarının Suudi Arabistan üzerinden Kızıldeniz ve Akdeniz'e, İran'ın coğrafi boğaz noktalarını devre dışı bırakarak, batıya doğru yeniden yönlendirilmesini içeriyor."

ABD-İsrail'in İran'a saldırıları

İsrail ve ABD, Tahran ile Washington yönetimleri arasında müzakereler sürerken 28 Şubat'ta İran'a askeri saldırı başlattı.

İran da İsrail'in yanı sıra ABD üslerinin bulunduğu Katar, Birleşik Arap Emirlikleri (BAE) ve Bahreyn başta olmak üzere bazı bölge ülkelerinde belirlediği hedeflere saldırılarla karşılık verdi.

ABD-İsrail saldırılarında, dönemin İran lideri Ali Hamaney'in yanı sıra çok sayıda üst düzey yetkili öldü.

AP: Körfez’deki müttefikleri ABD’den İran’la savaşı sürdürmesini istiyor

Associated Press'e (AP) konuşan ABD, Körfez ülkeleri ve İsrail yetkilileri, ABD’nin Körfez müttefiklerinin, İran’a saldırılara devam etmesi için Washington’u teşvik ettiğini iddia etti.

Söz konusu ülkelerin İran'ın "yeterince zayıflatılmadığını" düşündüğünü öne süren yetkililere göre Suudi Arabistan, Birleşik Arap Emirlikleri (BAE), Kuveyt ve Bahreyn'den yetkililerin özel görüşmelerde "İran liderliğinde önemli değişiklikler ya da İran'ın tutumunda köklü bir dönüşüm olana" kadar askeri operasyonun sonlandırılmasını istemediklerini dile getirdi.

İsmi verilmeyen bir Körfez ülkesi yetkilisi, Suudi Arabistan ve BAE'nin "İran'a yönelik askeri baskının artırılması" yönündeki çağrılara öncülük ettiğini iddia etti.

BAE'nin ABD'nin İran'a kara harekatı emri vermesi için "yoğun baskı" uyguladığını ileri süren yetkili, Kuveyt ve Bahreyn'in de bunu desteklediğini öne sürdü.

Yetkili, Suudi Arabistan’ın ABD’ye, İran’a yönelik saldırıların şu anda durdurulmasının, İran’ın komşularının güvenliğini garanti altına alacak “iyi bir anlaşma” sağlamayacağını savunduğunu aktardı.

Görüşmelerden haberdar bir kaynak, Suudi Arabistan Veliaht Prensi Muhammed bin Selman’ın Beyaz Saray yetkililerine, İran’ın askeri gücünün ve dini liderliğinin zayıflatılmasının Körfez bölgesi ve ötesindeki uzun vadeli çıkarlar açısından yararlı olacağını söylediğini öne sürdü.

Beyaz Saray ise Körfez müttefikleriyle yapılan görüşmelere ilişkin yorum yapmayı reddetti.

ABD-İsrail'in İran'a saldırıları

İsrail ve ABD, Tahran ile Washington yönetimleri arasında müzakereler sürerken 28 Şubat'ta İran'a askeri saldırı başlattı.

İran da İsrail'in yanı sıra ABD üslerinin bulunduğu Katar, Birleşik Arap Emirlikleri (BAE) ve Bahreyn başta olmak üzere bazı bölge ülkelerinde belirlediği hedeflere saldırılarla karşılık verdi.

ABD-İsrail saldırılarında, dönemin İran lideri Ali Hamaney'in yanı sıra çok sayıda üst düzey yetkili öldü.

Orta Doğu'daki risklerin piyasalara bedeli 14 trilyon dolar

ABD-İsrail'in İran'a karşı başlattığı saldırılar ve ardından Tahran yönetiminin misillemeleri sonrası bölgesel bir gerginliğe dönüşen çatışmalar 1 ayı geride bıraktı.

ABD ile İsrail'in İran'a yönelik saldırılarıyla başlayan ve İran'ın misillemeleriyle tırmanan Orta Doğu'daki gerilimlerde ilk ay geride kalırken çatışmaların piyasalarda oluşturduğu tahribat dikkat çekici boyutlara ulaştı.

Savaşın başladığı 28 Şubat'tan itibaren geçen bir ayda, küresel borsaların 157,5 trilyon dolar olan toplam piyasa değeri 30 Mart itibarıyla 143,5 trilyon dolara indi. Bu dönemde piyasalardaki değer kaybı yaklaşık 14 trilyon dolar olarak hesaplandı.

Söz konusu kayıp, Almanya, Japonya, İngiltere ve Fransa gibi birçok gelişmiş ülkenin yıllık Gayri Safi Yurt İçi Hasılasını (GSYH) geride bıraktı.

En fazla Güney Kore borsası geriledi

Bu dönemde Amerika, Avrupa ve Asya'daki en çok takip edilen ülke endekslerinin tamamı negatif seyrederken, en fazla gerileyen borsa yüzde 16,8 ile Güney Kore'de Kospi endeksi oldu.

Analistler, Temmuz 2025’ten bu yana yükseliş trendinde olan Kospi endeksindeki geri çekilmelerde, dünya genelinde artan risk algısına ek olarak yatırımcıların kar realizasyonu isteğinin de etkili olduğunu belirtti.

Bu endeksi, yüzde 12 kayıpla Japonya'da Nikkei 225, yüzde 10,7 düşüşle Almanya'da DAX 40 endeksi, yüzde 9,4 azalışla Fransa'da CAC 40 endeksi, yüzde 7,6 değer kaybıyla İspanya'da IBEX 35 endeksi, yüzde 7,2 geri çekilmeyle İtalya'da FTSE MIB 30 endeksi ve FTSE 100 endeksi izledi.

Bu dönemde Çin'de Şanghay bileşik endeksi yüzde 6, Hong Kong'da Hang Seng endeksi yüzde 7,4 geriledi.

ABD'de New York borsasında da büyük kayıplar görüldü. Savaşın başından beri S&P 500 endeksi yüzde 7,7, Nasdaq endeksi yüzde 8,2 ve Dow Jones endeksi yüzde 7,6 değer kaybetti.

Söz konusu gelişmelerle piyasalarda "korku endeksi" olarak bilinen ve S&P 500'deki dalgalanmayı gösteren VIX Endeksi, bu periyotta yaklaşık yüzde 46'lık artışla 31,3 seviyesine çıktı.

Merkez bankalarına yönelik "şahinleşen" beklentiler tahvil piyasalarını sarstı

Savaş süresinde ABD ve İran tarafından savaşın seyrine ilişkin gelen çelişkili mesajlar, piyasalarda risk algısının yüksek kalmasına neden oldu.

Gelişmelere ilişkin olumlu ve olumsuz haberler piyasalarda dalgalanmaları beraberinde getirirken, petrol fiyatlarındaki artışın devam etmesi, küresel çapta enflasyon endişelerinin sürmesine yol açtı.

Enerji fiyatlarındaki yükselişin küresel enflasyonla mücadeleyi zorlaştırabileceğine ilişkin görüşler öne çıkıyor. Başta Fed olmak üzere önemli merkez bankalarının para politikalarında beklenen gevşeme sürecini öteleyebileceği değerlendiriliyor.

Piyasa fiyatlamalarında Fed başta olmak üzere önemli merkez bankalarına yönelik daha önceki "güvercin" beklentiler, yerini "şahin" adımlara bıraktı. Para piyasalarında, bankanın bu yıl politika faizini sabit tutması güçlü şekilde fiyatlanırken olası faiz artırımı senaryoları hala masada kalmayı sürdürüyor.

Özellikle son dönemde açıklanan makroekonomik verilerin enflasyonda katılığa işaret etmesi ve jeopolitik risklerin enerji fiyatları üzerinden ek baskı yaratması, piyasalarda faiz indirim beklentilerinin zayıflamasına neden oldu.

Bu gelişmeler ışığında dünya genelinde devam eden enflasyon endişeleri küresel tahvil piyasalarını da sarstı. ABD, Avrupa ve Asya tarafında ülke tahvil piyasaları satış baskısı altında kalırken, ABD 10 yıllık tahvil faizi 27 Mart'ta yüzde 4,4870 seviyesine çıkarak Temmuz 2025'ten bu yana en yüksek seviyesini test etti.

Avrupa'da tahvil faizleri son 18 yılın zirvelerinde

Avrupa'da artan enerji maliyetlerinin enflasyonist baskıları güçlendireceğine yönelik endişelerle, para piyasalarında Avrupa Merkez Bankasının (ECB) yıl sonuna kadar 3 faiz artırımına gidebileceği fiyatlanmaya başlandı.

Devam eden enflasyon kaygıları bölge tahvillerinde satış baskısının sürmesine neden oldu. Bu süreçte Almanya'nın 10 yıllık tahvil faizi yüzde 3,09 ile, Haziran 2011'den, Fransa'nın 10 yıllık tahvil faizi yüzde 3,83 ile Haziran 2009'dan, İngiltere'nin 10 yıllık tahvil faizi de yüzde 4,99 ile Temmuz 2008'den bu tarafa en yüksek seviyesini gördü.

Asya'da Çin tahvilleri ayrıştı

Asya tarafında enflasyonist baskıların sürdüğü Japonya'da, para politikasının sıkılaşabileceği tahminleri öne çıkıyor. Piyasalarda Japonya Merkez Bankasının (BoJ) nisan ayında faiz artırımına gidebileceği öngörüleri yüzde 70 ihtimalle fiyatlanıyor.

Bu süreçte Japonya'nın 10 yıllık tahvil faizi yüzde 2,39'le 1999'dan bu yana en yüksek seviyeyi görürken, Çin'in 10 yıllık tahvil faizleri ise çatışmaların başından itibaren yüzde 1,80 ile yatay seviyesini korudu.

Analistler, bu süreçte Çin tahvillerinin ise deflasyon risklerinden dolayı Çin Merkez Bankasının (PBoC) para politikasında sıkılaşmaya gidemeyeceği düşüncesiyle bu ülkelerden ayrıştığını belirtti.

Fed Başkanı Powell "temkinli duruş" mesajları verdi

ABD Merkez Bankası (Fed) Başkanı Jerome Powell dün, Harvard Üniversitesinde "İktisadın İlkeleri" dersinde konuşma yaptığı konuşmada, Orta Doğu'da yaşanan gelişmelerin benzin fiyatlarını etkileyeceğini belirterek, "Ancak politikalarımızın, gelişmelerin seyrini bekleyip görmek için uygun bir konumda olduğunu düşünüyoruz." dedi.

Powell, para politikası araçlarının, talep üzerinde etkisi olduğunu ve arz şoklarıyla karşılaşıldığında kısa vadede kayda değer bir etkisi bulunmadığını belirtti.

Bir arz şoku meydana geldiğinde, "Buna bir tepki verilmeli mi?" sorusunun gündeme geldiğine işaret eden Powell, enerji şoklarının genellikle oldukça hızlı şekilde ortaya çıkıp kaybolma eğiliminde olduğunu, para politikasının ise uzun ve değişken gecikmelerle işlediğini vurguladı.

Powell, para politikasının etkileri hissedilmeye başladığında, petrol fiyatlarındaki şokun muhtemelen çoktan geride kalacağına değinerek, arz şoklarının art arda yaşanmasının zamanla enflasyon beklentilerinin yükselmesine yol açabileceğinin altını çizdi.

Bu gelişmelere paralel olarak ABD-İran hattındaki gelişmeler ve bunların küresel ekonomiye olası etkilerinin nisan ayında da piyasalarda ana gündem maddesi olması bekleniyor.

Ermeni çetelerin 1918'de katlettiği Azerbaycanlılar anılıyor

Azerbaycan topraklarında Ermeni çetelerin 108 yıl önce yaptığı katliam, ülke tarihinin en feci katliamlarından biri olarak görülüyor.

20. yüzyılın başlarında Çar Rusyasının son dönemlerinde Azerbaycan'ın çeşitli bölgelerine yerleştirilmiş Ermeniler, otorite boşluğundan faydalanarak Azerbaycanlıları katletmeye ve onlara ait toprakları ele geçirmeye başladı.

1905'ten itibaren örgütlenip silahlanan Ermeniler, Azerbaycanlıları yıldırmak için başta Bakü olmak üzere, tüm bölgelerde karışıklıklar çıkardı.

1917'de Rusya'da gerçekleştirilen devrimle çarlık rejimi yıkıldı. İktidara gelen Bolşevikler, Bakü'de de yönetimi ele geçirdi. Bolşeviklerin Ermeni lideri Stepan Şaumyan, Ermeni çetelere siyasi ve maddi destek sağladı, böylece Azerbaycanlılara karşı saldırılar arttı.

Ermeni ve Bolşevik çeteler, 1918'de 30 Mart-3 Nisan'da Bakü, Şamahı, Guba, Haçmaz, Lenkeran, Hacıgabul, Salyan, Zengezur, Karabağ, Nahçıvan ve diğer bölgelerde 50 bin Azerbaycanlıyı katletti.

Katliam, "Kafkas İslam Ordusu" ismi verilen Osmanlı ordusunun Azerbaycan'a yardıma gelmesi ve ülkeyi çetelerden temizlemesiyle son buldu.

Azerbaycan'da 1918'de Ermenilerce uygulanan mezalim ve katliam, "soykırım" olarak kabul ediliyor.

Merhum Cumhurbaşkanı Haydar Aliyev, 1998'de imzaladığı kararnameyle 31 Mart'ın "Azerbaycanlıların Soykırım Günü" olarak anılmasına karar vermişti.

"1918 olayları soykırım olarak tanınmalıdır"

Azerbaycan Ombudsmanı Sabina Aliyeva, 1918'in mart-nisan aylarında yaşanan olayların, Azerbaycanlılara yönelik sistemli saldırıların en kanlı ve trajik örneklerinden biri olduğunu belirtti.

Aliyeva, AA muhabirine yaptığı açıklamada, özellikle 20. yüzyılın başlarından itibaren Ermeniler tarafından hem Azerbaycan'ın çeşitli bölgelerinde hem de bugünkü Ermenistan topraklarında Azerbaycanlılara karşı sistemli ve acımasız suçlar işlendiğini ifade etti.

Söz konusu süreçte binlerce masum insanın milli ve dini kimlikleri nedeniyle öldürüldüğünü belirten Aliyeva, bu olayların tarihe kitlesel katliamlar olarak geçtiğini kaydetti.

Aliyeva, Azerbaycanlılara karşı işlenen soykırım suçlarının uluslararası düzeyde tanınmasının ve adaletin sağlanmasının, gelecekte insanlığa karşı benzer suçların tekrar etmemesi açısından büyük önem taşıdığını dile getirdi.

Uluslararası kuruluşlar ile Birleşmiş Milletler (BM) üyesi devletlere çağrıda bulunan Aliyeva, "Azerbaycanlılara yönelik etnik temizlik ve soykırım suçlarına karşı ilkesel tutum sergilenmeli ve 1918 olayları soykırım olarak tanınmalıdır." ifadelerini kullandı.

"Azerbaycanlılar etnik ve dini kimlikleri nedeniyle hedef alındı"

Azerbaycan Pedagoji Üniversitesi Öğretim Görevlisi Dr. Dilgam Ahmed, 1918'de Azerbaycan'da yaşanan olayların, bölgenin yerli unsurları olan Müslüman ve Türk nüfusu hedef alan planlı bir katliam olduğunu belirtti.

Ahmed, 28 Mayıs 1918'de bağımsızlığını ilan eden Azerbaycan Cumhuriyeti tarafından oluşturulan araştırma komisyonunun hazırladığı 36 ciltlik raporun, Bakü ve çevresinde yaşananların boyutunu açık şekilde ortaya koyduğunu ifade etti.

Söz konusu raporun hukuki esaslara göre hazırlandığını vurgulayan Ahmed, belgelerde Bakü'de 11 bin, Şamahı şehir merkezinde yaklaşık 10 bin, Şamahı'nın köylerinde ise 10 binden fazla kişinin hayatını kaybettiğinin kayıt altına alındığını, kurbanların isim listelerinin de bulunduğunu aktardı.

Ahmed, Guba'da ortaya çıkarılan toplu mezarların yaşananların somut kanıtı olduğunu söyleyerek burada da yaklaşık 4 bin kişinin öldürüldüğünü belirtti.

Karabağ ve Zengezur bölgelerinde yaşananlarla birlikte toplam can kaybının en az 50 bine ulaştığını kaydeden Ahmed, bu olayların Ermeni silahlı gruplarının daha fazla toprak elde etme ve "Büyük Ermenistan" hedefi doğrultusunda gerçekleştirdiği sistematik eylemler olduğunu söyledi.

Ahmed ayrıca, dönemin Bolşevik yönetiminin de söz konusu olaylarda önemli rol oynadığını belirterek, Vladimir Lenin liderliğindeki Bolşeviklerin Ermeni gruplara destek verdiğini ifade etti.

Eski Sovyet döneminde yayımlanan eserlerde olayların, Azerbaycanlıların Müsavat Partisi ile Ermenilerin Taşnaksutyun Partisi arasındaki bir çatışma gibi gösterildiğini dile getiren Ahmed, "Gerçekler uzun süre gizlendi. Oysa yaşananlar, Azerbaycanlıların etnik ve dini kimlikleri nedeniyle hedef alındığı bir katliamdı." değerlendirmesinde bulundu.

Hürmüz krizinin Körfez ülkelerinin ekonomilerine maliyeti 50 milyar doları aşabilir

ABD ile İsrail'in İran'a başlattığı saldırılar ve Tahran yönetiminin misillemeleri sonrası bölgesel bir gerginliğe dönüşen çatışmalar 1 ayı geride bıraktı. Hürmüz Boğazı'nın kapanmasıyla Körfez ekonomilerinin temel kaynağı petrol ve doğal gaz ihracatının durma noktasına gelmesiyle savaşın bu ülkelere maliyeti her geçen gün artıyor.

AA muhabirinin Türkiye Enerji Stratejileri ve Politikaları Araştırma Merkezi (TESPAM) tarafından hazırlanan Hürmüz Boğazı Kapanma Senaryosu ve Ülke Etkileri Analizi'nden yaptığı derlemeye göre, Hürmüz Boğazı'ndan 27 Şubat-30 Mart döneminde​​​​​​​ İran, Irak, Kuveyt, Suudi Arabistan, Birleşik Arap Emirlikleri (BAE) ve Bahreyn'in petrol ihracatı günlük 12 milyon 323 milyon varilden 7 milyon 833 varile düştü.

TESPAM tarafından hazırlanan senaryoya göre, söz konusu ülkelerin bu dönemdeki petrol gelirlerinin kaybı 15 milyar 275 milyon dolar seviyesinde gerçekleşti.

Söz konusu bölgelerde faaliyeti sekteye uğrayan enerji tesisleri ve LNG ihracatında yaşanan sorunların da dahil edilmesiyle bu ülkelerin kayıpları toplamı 50 milyar doları aştı.

ABD ve İsrail'in İran'a yönelik saldırıları sonrası küresel petrol taşımacılığının yüzde 20'sinin gerçekleştirildiği ve LNG ticaretinin önemli geçitlerinden biri olan Hürmüz Boğazı'nda trafiğin durma noktasına gelmesiyle Körfez ülkelerinin petrol ve LNG ihracatı sekteye uğradı ve bu ülkelerin enerji gelirleri bu süreçte ciddi şekilde azaldı.

ABD ve İsrail'in İran'a saldırması ve İran'ın misillemeleri, Körfez ülkelerinde enerji üretimi, enerji tesisleri, ticaret yolları, lojistik, finans ve turizm altyapıları başta olmak üzere birçok sektörde ciddi ekonomik yavaşlamaya yol açtı. Savaşın ilk 4 haftalık bilançosu, bölge ekonomilerinde oluşan tahribatı net biçimde ortaya koydu.

Körfez bölgesi, günlük yaklaşık 30 milyon varillik petrol üretimiyle dünya arzının yaklaşık üçte birini temsil ederken aynı zamanda küresel petrol ticaretinin yaklaşık yüzde 20'sinin geçtiği Hürmüz Boğazı'na da ev sahipliği yapıyor.

Küresel LNG ihracatının yaklaşık yüzde 20'sini gerçekleştiren Katar ve BAE'nin doğal gaz sevkiyatları ile Suudi Arabistan, Kuveyt ve Irak gibi ülkelerin petrol ihracatının büyük bölümü bu güzergah üzerinden dünya pazarlarına açılıyor.

Uluslararası Enerji Ajansı (IEA) verilerine göre, deniz yoluyla yapılan petrol sevkiyatının yaklaşık yüzde 25'i Hürmüz Boğazı'ndan geçiyor. Çin, Japonya, Güney Kore ve Hindistan gibi büyük Asya ekonomileri Körfez bölgesinden önemli miktarda petrol ithal ediyor. Buradan yola çıkan ham petrolün yüzde 44'ü Çin ve Hindistan'a ihraç ediliyor.

Küresel enerji sistemi daha parçalı ve çok merkezli hale geliyor

TESPAM Başkanı Oğuzhan Akyener, AA muhabirine yaptığı açıklamada, Hürmüz Boğazı'ndan petrol ihracatındaki gerilemenin modern tarihteki en büyük petrol arz kesintilerinden biri olarak değerlendirildiğini belirterek, "LNG ve petrokimya gelirleri hariç Körfez ülkelerinin petrol gelirlerinin son dört haftalık kaybı 15,2 milyar dolar olarak hesaplanırken LNG ve diğer tüm ürünlerin dahil edilmesiyle bu miktarın 27 Şubat-30 Mart döneminde toplam 50 milyar doları aşabileceği hesaplanıyor." ifadesini kullandı.

Akyener, küresel enerji piyasasında ülkelerin bu durumdan en az etkilenmek üzere önlemler aldığını, savaşın sürmesi halinde daha büyük bir krizin özellikle enerji, taşımacılık ve gıda gibi sektörlerde daha fazla hissedileceğini aktardı.

Özellikle ikinci ve üçüncü hafta yaşanan petrol arz krizinin aşılması için IEA üyesi ülkelerin toplam 400 milyon varillik acil durum petrol stokunu piyasaya sunma konusunda anlaşmaya vardığını anımsatan Akyener, "Bu süreçte petrol fiyatları kısa sürede varil başına 100 doları aşmasının ardından IEA'nın adımı petrol fiyatlarının kontrolsüz yükselmesini engelledi ve rafinerilerin kısa vadeli ham petrol bulmasını sağladı." değerlendirmesinde bulundu.

Akyener, dünyanın en büyük petrol ihracatçısı ve Petrol İhraç Eden Ülkeler Örgütünün (OPEC) lideri konumunda bulunan Suudi Arabistan'ın devlet gelirinin yüzde 60'ının petrolden geldiğini belirterek, BAE, Kuveyt, Umman ve Bahreyn'in piyasaya yaptıkları petrol arzının savaş öncesi döneme kıyasla yarı yarıya azaldığını anlattı.

Savaşın enerji bağlamında kazananlarının ABD, Rusya, LNG üreticileri ve alternatif enerji sektörü olduğuna işaret eden Akyener, şöyle devam etti:

"Krizin en çok kaybedenleri ise Körfez ihracatçıları, Asya petrol ve LNG ithalatçıları, tanker taşımacılığı ve Hürmüz Boğazı'na bağımlı ticareti bulunan ülkeler oldu. Krizin ardından Orta Asya petrolü, Doğu Akdeniz gazı, Afrika kıtasının petrol üretimi ve ABD LNG ihracatı önemli hale geldi. Yani küresel enerji sistemi daha parçalı ve çok merkezli hale geliyor."

Hürmüz Boğazı stratejik önemde

Basra Körfezi'ni Hint Okyanusu'na bağlayan dar bir deniz yolu olan Hürmüz Boğazı, enerji ticareti açısından stratejik bir "boğaz noktası" olarak değerlendiriliyor. Körfez ülkelerinden Katar, Kuveyt, Bahreyn yüzde 100'e yakın Hürmüz Boğazı'na bağımlı durumda bulunuyor. Irak, Suudi Arabistan, BAE ve İran ise boru hatlarıyla ihracatlarının bir kısmını boğazı kullanmadan yapabiliyor.

Hürmüz Boğazı'ndaki kayıplarını boru hatlarıyla telafi etmeye çalışan Suudi Arabistan ülkenin doğusundan batısına uzanan günlük 5 milyon varil taşıma kapasitesine sahip Doğu-Batı Ham Petrol Boru Hattı'na, Birleşik Arap Emirlikleri ise ülkenin başkenti Abu Dabi'den Umman Denizi kıyısındaki Füceyre'ye uzanan ve günlük 1,5 milyon varil petrol taşıyan Abu Dabi Ham Petrol Boru Hattı'na yöneliyor. Irak ise Kerkük-Ceyhan Petrol Boru Hattı'ndan dünyaya açılabiliyor.​​​​​​​

Tayland'da yükselen yakıt maliyetleri işletmeleri olumsuz etkiliyor

Bangkok Post'un haberine göre, küresel petrol fiyatlarındaki artışın etkisiyle yükselen yakıt, ham madde ve nakliye maliyetleri, Taylandlı işletmelerin kar marjlarını daraltarak yatırımları olumsuz etkiliyor.

Tayland Sanayiciler Federasyonu (FTI), artan maliyetler karşısında hükümete acil önlem çağrısı yaparak yakıt üzerindeki tüketim vergisinin düşürülmesini gündeme getirdi.

FTI Başkanı Thiennukul Kriengkrai yaptığı açıklamada, Orta Doğu'daki gerilimin küresel tedarik zincirlerini olumsuz etkilediğine dikkati çekerek bunun, enerji fiyatlarını artırarak birçok sektörde zincirleme etki yarattığını belirtti.

Ülke ekonomisinin yüzde 80 ila 90'ını oluşturan küçük ve orta ölçekli işletmelerin artan ulaşım, lojistik ve üretim giderleri nedeniyle zorlandığını vurgulayan Kriengkrai, hükümetin işletmeler üzerindeki yükü hafifletmek için hızlı adım atması gerektiğini kaydetti.

Öte yandan, akaryakıt fiyatlarının son sübvansiyon düzenlemesinin ardından rekor seviyeye çıktığı bildirildi.

ABD-İsrail ile İran arasındaki savaş nedeniyle Orta Doğu'daki petrol ve sıvılaştırılmış doğal gazın (LNG) dünya pazarlarına ulaştırılmasını sağlayan Hürmüz Boğazı'nın fiilen kapanması, enerji piyasalarında krize yol açmıştı.

Trump neden her seferinde 'Biz kazandık' diyor?

Şubat ayının son gününde İsrail ve ABD’nin İran’a yönelik geniş çaplı saldırıları küresel dinamiklerin dengelerini derinden sarstı. Hatırlanacağı üzere savaşın ilk günlerinde Batı medyasındaki ortak kanı İran’da rejimin uzun süre dayanamayacağı üzerine inşa edilmişti.

Ne de olsa İran’da uzun süredir devam eden kitlesel protestolar vardı. Rejimi temsil eden isimler ortadan kaldırılarsa halk da sokakları dökülecek ve belki de ABD ile İsrail çok az maliyetle İran’daki hedeflerine ulaşabilecekti. Ancak evdeki hesap çarşıya uymadı. Savaştan önce belirlenen hedeflerin neredeyse hiçbiri gerçekleşmedi. Günün sonunda İran halen savaşıyor.

Şimdi ne olacağı konusu belirsiz... Bir yanda müzakere masası kurulmak isteniyor diğer yanda her iki taraf da güçlü saldırılar yapmaya devam ediyor. Ancak özellikle son iki haftadır bir durum giderek daha fazla dikkat çekiyor. ABD Başkanı Donald Trump, sahadaki gerçeklere pek de uymayacak şekilde ısrarla ‘Biz kazandık.’ diyor.

Trump neden ‘Savaşı kazandık’ diyor?

Hacı Bayram Veli Üniversitesi Öğretim Üyesi Doç. Dr. Levent Ersin Orallı’ya göre aslında Trump da savaşın bitmediğinin farkında. Ancak ‘kazandık’ söylemini bu denli sahiplenmesinin ve sıkça kullanmasının farklı gerekçeleri var.

Donald Trump’ın ‘kazandık’ söyleminin sadece askeri açıdan açıklanamayacağını vurguluyor Orallı. Burada en önemli hususlardan biri algı yönetimi. Modern çatışmalarda sahadaki sonuç kadar, o sonucun nasıl anlatıldığının da belirleyici olduğunu vurguluyor. Trump’ın bir zafer anlatısı inşa ederek hem iç kamuoyunda psikolojik üstünlük kurmaya hem de karşı tarafa güçlü bir imaj vermeye çalıştığının altını çiziyor.

İran savaşı ABD’nin iç siyasi dengelerini nasıl etkiliyor?

Bir diğer husus elbette iç politika… Orallı da liderlerin özellikle belirsiz ve yüksek maliyetli çatışmalarda bu yolu seçtiği kanaatinde. “İçerdeki destek kaybını önlemek için daha kesin ve iddialı söylemlere yöneliyorlar. ‘Kazandık’ söylemi, seçmene güven vermenin ve kontrolün hala kendisinde olduğu mesajını iletmenin bir yolu. Bu aynı zamanda destek tabanını konsolide etmeye yönelik bir refleks.” diyor.

Madalyonun bir yüzünde de işin boyutu var. Sözü Trump’ın iletişim tarzına getiriyor Doç. Dr. Levent Ersin Orallı ve sözlerini şöyle tamamlıyor:

“Trump geri adım atmayan ve başarı iddiasını sürekli yineleyen bir profil çiziyor. Bu durum bilişsel uyumsuzluk kavramıyla açıklanabilir. Yani gerçeklik ile söylem arasındaki fark büyüdükçe, ağzınızdan çıkanların tonu daha da keskinleşir.

Bunu bir müzakere stratejisi olarak da okumak mümkün. Uluslararası ilişkilerde güçlü görünmek, çoğu zaman gerçekten güçlü olmaktan bile daha işlevsel olabilir. Kazandık söylemi, karşı tarafa verilen bir sinyal olarak okunabilir.”

{ilgili-haber-939137}