Dünyadan Haberler - 4

ABD merkezli İnsan Hakları Aktivistleri Ajansı: İran'daki olaylarda ölenlerin sayısı 6 bin 872'ye yükseldi

HRANA'nın haberine göre, ülkenin birçok noktasındaki olaylar sonucunda 50 bin 553 kişi gözaltına alındı. Gösterilerde çıkan olaylarda 214 güvenlik görevlisi dahil 6 bin 872 kişi yaşamını yitirdi.

Dün ölü sayısının 6 bin 854'e çıktığını paylaşan HRANA, 11 bin 280 vakanın henüz inceleme aşamasında olduğunu kaydetti.

İran'daki gösteriler

İran'da 28 Aralık 2025'te yerel para biriminin döviz karşısında hızla değer kaybetmesi ve ekonomik sıkıntıların derinleşmesi nedeniyle Tahran Büyük Çarşı'da esnafın öncülüğünde başlayan gösteriler ülke geneline yayılmıştı.

Başkent Tahran'da 8 Ocak'ta şiddetlenen protestolar sırasında çıkan olaylar sonucu ülke yönetimi internet erişimini engellemişti.

İran Şehit ve Gaziler Vakfı, Adli Tıp Kurumuna dayandırdığı 21 Ocak'taki açıklamasında, gösterilerde; güvenlik güçleri ve siviller dahil 3 bin 117 kişinin hayatını kaybettiğini duyurmuştu.

Bu kişilerden 2 bin 427'sinin "silahlı terör grupları" tarafından öldürülen güvenlik güçleri ile sivil vatandaşlar olduğu ifade edilirken 690 kişi hakkında ise bilgi verilmemişti.

İran'da gösteriler son bulmuş olsa da ABD'nin Virginia eyaleti merkezli HRANA, daha fazla vakayı doğruladığını öne sürerek ölü ve gözaltı sayılarını güncellemeye devam ediyor.​​​​​​​

Elon Musk, İspanya Başbakanı Sanchez'i "zalim" ve "totaliter faşist" olarak nitelendirdi

Elon Musk, ABD merkezli X şirketinin sosyal medya platformundaki hesabından, Sanchez'in, Birleşik Arap Emirlikleri'nin (BAE) Dubai şehrinde düzenlenen Dünya Hükümetler Zirvesi'nde yaptığı ve 16 yaşın altındaki çocukların sosyal paylaşım ağlarına erişimine yasak getireceklerini açıkladığı konuşmasını paylaşarak, "Sanchez gerçek bir faşist totaliterdir." ve "Kirli Sanchez, İspanya halkına ihanet eden bir zalim ve haindir." ifadelerini kullandı.

Dubai'deki konuşmasında sosyal paylaşım platformlarının kontrollerini artırıp, çocukların erişimini gerçek bir şekilde engelleyecek önlemler alacaklarını duyuran Sanchez, dijital platformlar üzerindeki denetimi artırmak ve yöneticilerini bu ağlarındaki ihlallerden sorumlu tutmak için de önlemler alacaklarını bildirmişti.

Sanchez ayrıca sosyal paylaşım ağlarının "başarısız bir devlet imajının verilmeye çalışıldığı, yasaların hiçe sayıldığı, suçların hoş görüldüğü, yanlış bilgilendirmenin gerçekten daha değerli olduğu ve kullanıcıların yarısının nefret saldırılarına maruz kaldığı bir yer haline dönüştüğünü" belirterek, bu kapsamda Elon Musk'ı eleştirmişti.

Sanchez, Elon Musk'ın, "göçmen olmasına rağmen, İspanyol hükümetinin yarım milyon göçmenin yasallaştırılmasıyla ilgili egemen bir kararı hakkında dezenformasyon yaymak için kişisel hesabını kullandığını üzüntüyle gördüklerini" aktarmıştı.

İspanya Başbakanı, Ocak 2025'teki bir açıklamasında da Musk'ı hedef alarak, X algoritmasını "yalan yaymak ve karalama kampanyası yürüterek manipüle etmekle" suçlamıştı.

İsrail'in Gazze Şeridi'ne saldırılarında 9 Filistinli hayatını kaybetti

Filistin resmi haber ajansı WAFA'nın sağlık kaynaklarına dayandırdığı haberine göre, İsrail ordusunun Gazze kentinin doğusu ile Han Yunus kentinin güneyine yönelik topçu saldırılarında, 9 Filistinli hayatını kaybetti, çok sayıda kişi yaralandı.

İsrail topçu birliklerinin Gazze kentinin doğusundaki Zeytun ve Tuffah mahallelerinde sivillere ait çadır ve evleri hedef alması sonucu, aralarında bir çocuğun da bulunduğu 5 Filistinli yaşamını yitirdi, çok sayıda kişi yaralandı.

İsrail'in Han Yunus’un güneyinde yer alan Kizan Reşvan bölgesinde, yerinden edilen sivillerin kaldığı çadırlara düzenlediği topçu saldırısında 4 Filistinli daha hayatını kaybetti, çok sayıda kişi yaralandı.

Brezilya'da otobüsün devrilmesi sonucu 16 kişi hayatını kaybetti

Brezilya basınında çıkan habere göre, Ceara eyaletinden dönen otobüs, Sao Jose de Tapera kasabasındaki AL-220 otoyolunda devrildi.

Kazada 4'ü çocuk 16 kişi yaşamını yitirdi, bazıları ağır 44 kişi yaralandı.

Yaralılar çevredeki hastanelere sevk edilirken, kazanın nedeninin belirlenmesi için soruşturma başlatıldı.

Otobüsün, Ceara eyaletinde düzenlenen Candelaria Meryem Ana adlı dini bayrama katılan kişileri taşıdığı bildirildi.

Alagoas eyaleti valisi Paulo Dantas, yerel basına yaptığı açıklamada, eyalette 3 günlük resmi yas ilan edildiğini duyurdu.

SpaceX ve xAI birleşiyor: Yapay zeka yörüngeye taşınıyor

Musk, bu birleşmeyi "en iddialı ve dikey olarak entegre edilmiş inovasyon motoru" olarak tanımlıyor. Yeni yapı; roket teknolojisi, uydu interneti ve yapay zeka gelişimini tek bir çatı altında toplayacak.

Veri merkezleri uzaya taşınacak

Birleşmenin temelinde, yapay zekanın hızla artan enerji ihtiyacına uzayda çözüm bulma fikri yatıyor. Musk, Dünya üzerindeki altyapının devasa veri merkezlerinin enerji talebini karşılamakta zorlanacağını savunuyor. Uzaya taşınacak yapay zeka altyapısı sayesinde:

Yeryüzündeki enerji kısıtlamaları aşılacak. Uzaydaki sınırsız güneş enerjisinden yararlanılacak. Dünyadaki elektrik şebekeleri üzerindeki baskı azalacak.

SpaceX, bu vizyon doğrultusunda bir milyon uydu fırlatmak için Federal İletişim Komisyonu'na (FCC) başvuruda bulundu. Bu uyduların, uzaydaki yapay zeka süper bilgisayarları olan "yörüngesel veri merkezlerinin" omurgasını oluşturması planlanıyor.

Mars yolculuğuna finansal kaynak

Musk'ın bu stratejik hamlesi sadece teknolojik bir yenilik değil, aynı zamanda finansal bir motor görevi görüyor.

Yörüngesel veri merkezlerinden elde edilecek gelirin; Ay'daki üslerin ve Mars'taki kalıcı insan yerleşimlerinin finansmanında kullanılması hedefleniyor.

Böylece yapay zeka, insanlığın çok gezegenli bir türe dönüşme hedefinin hem beyni hem de kasası olacak.

Şirketler arası entegrasyon ve halka arz

Bu birleşme, Musk'ın diğer şirketleriyle olan bağlarını da güçlendiriyor. Daha önce xAI ile X (eski adıyla Twitter) birleştirilmiş, Tesla ise xAI'a 2 milyar dolarlık yatırım yapmıştı.

Tüm bu şirketler arasında veri paylaşımı ve yapay zeka eğitimi süreçlerinin entegre edilmesi, bir şirketteki gelişmenin diğerlerini de hızlandırmasını sağlıyor.

Öte yandan, SpaceX'in bu yıl içinde gerçekleşmesi beklenen halka arz (IPO) süreci için hazırlık yaptığı bildiriliyor.

xAI'ın SpaceX bünyesine katılmasıyla birlikte şirketin piyasa değerinin 1 trilyon doları aşabileceği öngörülüyor.

Güneş’te art arda dört büyük patlama

Süreç, 1 Şubat günü UTC ile 12.33’te X1.0 şiddetindeki patlamayla başladı. Yaklaşık 11 saat sonra, saat 23.37’de X8.1 şiddetinde devasa bir patlama daha meydana geldi.

Hareketlilik 2 Şubat’ta da devam ederek sırasıyla X2.8 ve X1.6 şiddetinde iki patlama daha kaydedildi.

X8.1 patlaması kayıtlara geçti

Güneş patlamaları arasında "X sınıfı" olanlar, Güneş'in üretebileceği en güçlü sınıfa ait kabul ediliyor. Son olayda gerçekleşen X8.1 şiddetindeki patlama, Ekim 2024’ten bu yana kaydedilen en güçlü olay olmasının yanı sıra, kayıtlı tarihteki en güçlü 19. patlama olarak listeye girdi.

Bu patlamaların tamamı, Güneş'in yüzeyinde yeni beliren ve "RGN 4366" olarak adlandırılan güneş lekesi grubundan kaynaklandı. Bu grubun Dünya'ya dönük konumu, önümüzdeki günlerde yüksek enerjili parçacık olayları ve Koronal Kütle Atımı (CME) ihtimalini artırıyor.

Olası etkiler: Kutup ışıkları ve teknolojik kesintiler

Koronal Kütle Atımları, Güneş'ten fışkıran devasa plazma bulutlarıdır. Bu bulutlar Dünya'nın manyetik alanıyla etkileşime girdiğinde iki temel sonuca yol açabiliyor:

Görsel Şölen: Gökyüzünde büyüleyici kutup ışıkları (aurora) oluşmasına neden oluyor.

Teknolojik Riskler: Uyduların işleyişini bozabiliyor, güç şebekelerinde dalgalanmalara neden oluyor ve iletişim teknolojilerini kesintiye uğratabiliyor.

Güneş, 11 yıllık döngüsünün en aktif evresini geride bırakmış olsa da bilim insanları 2030 civarında başlayacak yeni döngüye kadar bu tür "heyecan verici" olayların devam edebileceğini öngörüyor.

Simülasyonlar doğruladı: Dünyaya yaklaşan asteroidi nükleer silahla vurmak güvenli olabilir

Oxford Üniversitesi ve nükleer saptırma girişimi OuSoCo araştırmacıları tarafından yürütülen çalışma, uzay kayalarının sanılanın aksine yoğun stres altında daha da güçlendiğini ortaya koydu.

Araştırmanın en şaşırtıcı bulgusu, nükleer bir patlamanın asteroidi parçalara ayırıp Dünya üzerine "taş yağdırmak" yerine, gök cismini tek parça halinde tutarak rotasını değiştirebileceği yönünde.

Asteroidler darbe aldıkça güçleniyor

Campo del Cielo demir göktaşından alınan numuneler üzerinde yapılan deneylerde, madde yapısının radyasyon ve yüksek enerji karşısındaki tepkisi ölçüldü.

CERN'deki parçacık hızlandırıcı kullanılarak yapılan testler sonucunda şu veriler elde edildi:

Dayanıklılık Artışı: Göktaşı numunesi, yoğun darbeye maruz kaldığında malzeme direncinin 2,5 kat arttığını gösterdi.

Gerilme Hızı Bağımlılığı: Kayanın, darbe ne kadar sert olursa enerjiyi o kadar etkili bir şekilde dağıttığı (sönümlediği) tespit edildi.

Yapısal Adaptasyon: Yüksek enerjili proton ışınlarıyla bombalanan numune önce esnedi, ardından şaşırtıcı bir şekilde yeniden sertleşerek yapısını korudu.

DART görevinden nükleer seçeneğe

2022'de gerçekleştirilen DART misyonu, bir asteroidi fiziksel bir araçla (kinetik çarpma tertibatı) vurarak rotasını değiştirebileceğimizi kanıtlamıştı. Ancak her asteroidin aynı yöntemle durdurulması mümkün olmayabilir. Yanlış noktaya yapılan bir müdahale, göktaşının parçalanmasına veya beklenmedik bir momentum kazanmasına yol açabilir.

Yeni araştırma, "nükleer seçenek" için filmlerdeki gibi asteroidin içine sondaj yapıp patlayıcı yerleştirilmesine gerek kalmayabileceğini savunuyor.

Bunun yerine, asteroidin yakınında gerçekleştirilecek bir nükleer patlama (standoff detonation), gök cisminin yüzeyindeki bir katmanı buharlaştırarak itki oluşturacak ve yörüngesini Dünya'dan uzaklaştıracak.

Gelecek planları ve farklı bileşenler

Araştırmacılar bu testte homojen yapısı nedeniyle demir zengini bir numune kullandı. Bir sonraki aşamada ise daha heterojen (karışık) yapıdaki uzay kayalarının stres dağıtma kapasiteleri incelenecek.

Gezegen savunma stratejileri için hayati önem taşıyan bu veriler, gerçek bir tehdit anında nükleer saptırma görevini yüksek güvenle gerçekleştirmemizi sağlayabilir.

Erkeklerde kalp sağlığı için 35 yaş dönüm noktası oluyor

Uzmanlar, kalp hastalığının bir gecede oluşmadığını, 30'lu ve 40'lı yaşların başından itibaren yıllar içinde geliştiğini vurguluyor. Northwestern Üniversitesi'nden Dr. Sadiya Khan, o yaşlarda henüz bir hastalık teşhis edilmese bile riskin oluşmaya başladığını ifade ediyor.

Risk makası 35 yaşında açılıyor

Araştırmacılar, 5 binden fazla yetişkini 34 yıl boyunca takip ederek şu sonuçlara ulaştı:

Erkeklerin yüzde 5'i kardiyovasküler hastalığa yaklaşık 50 yaşında yakalanırken, kadınlar aynı orana 57 yaşında ulaşıyor.

Bu hastalık türünde fark daha da belirginleşiyor. Erkekler 48 yaşında risk sınırına ulaşırken, kadınlar için bu yaş 58'e çıkıyor.

50 yaşına gelindiğinde, önümüzdeki 10 yıl içinde kalp hastalığına yakalanma riski erkeklerde yüzde 6 iken, kadınlarda bu oran yüzde 3 seviyesinde kalıyor.

Çalışma, bu farkın sadece tansiyon, kolesterol veya sigara gibi geleneksel risk faktörleriyle açıklanamayacağını gösteriyor.

Biyolojik farklılıkların yanı sıra kadınların daha fazla stres altında olması veya farklı iş kollarında çalışması gibi sosyal etmenlerin de bu tabloda rol oynadığı düşünülüyor.

Kadınlar için menopoz sonrası riski artıyor

Araştırma erkeklerdeki erken riske odaklansa da uzmanlar kadınların ihmalkâr davranmaması gerektiğini hatırlatıyor. Östrojen hormonunun koruyucu etkisinin menopozla birlikte azalması, kadınlardaki riski bir anda hızlandırabiliyor. ABD'de menopoz yaş ortalamasının 52 olduğu düşünüldüğünde, kadınların bu dönemden sonra erkeklerle aradaki risk farkını hızla kapattığı belirtiliyor.

Önleyici tedbirler hayat kurtarıyor

Sağlık yönergeleri artık risk değerlendirmesinin 40 yerine 30 yaşında başlamasını tavsiye ediyor.

Özellikle genç erkeklerin 30'lu ve 40'lı yaşlarda rutin sağlık kontrollerine gitme oranının kadınlara göre çok daha düşük olması, riskin tespit edilmesini zorlaştırıyor.

Kalp sağlığını korumak için önerilen temel adımlar şunlardır:

Yılda en az bir kez tansiyon, kolesterol ve kan şekeri ölçümü yaptırmak.

Sağlıklı beslenmek ve düzenli fiziksel aktivite yapmak.

İnsan Hakları İzleme Örgütü'nde istifa krizi: Filistin raporu engellendi

Örgütün İsrail ve Filistin masasını oluşturan iki kilit isim, Omar Shakir ve Milena Ansari, raporun engellenmesini gerekçe göstererek görevlerinden istifa etti.

Yahudi Akımı (Jewish Currents) ve The Guardian tarafından elde edilen istifa mektuplarına göre, yaklaşık on yıldır masanın başında bulunan Omar Shakir, yönetimin bu kararını "kurumsal dürüstlüğün kaybı" ve "siyasi tepki korkusunun uluslararası hukuka bağlılığın önüne geçmesi" olarak değerlendirdi.

"İnsanlık suçu" tespiti tartışma yarattı

Hazırlanan 33 sayfalık "Ruhlarımız Bıraktığımız Evlerde" başlıklı rapor, İsrail'in geri dönüş hakkını engellemesinin Roma Statüsü'nde yer alan "diğer insanlık dışı eylemler" kapsamında bir insanlık suçu teşkil ettiğini savunuyor.

Yazarlar bu çıkarımı yaparken, Uluslararası Ceza Mahkemesi'nin (UCM) 2018 yılında Myanmar'ın Arakanlı Müslümanların geri dönüşünü engellemesini bir insanlık suçu olarak değerlendiren kararına dayandı.

HRW yönetimi ise raporun yayınlanmasının durdurulmasını şu gerekçelerle savundu:

Araştırmanın bazı yönlerinin ve hukuki sonuçların dayandığı olgusal temellerin güçlendirilmesi gerektiği.

Konunun karmaşıklığı nedeniyle daha fazla analiz ve araştırmaya ihtiyaç duyulması.

Raporun mevcut haliyle kurumun yüksek standartlarını karşılamadığı iddiası.

Kurum içinde siyasi baskı endişesi

Resmi açıklamaların aksine, istifa eden araştırmacılar ve 200'den fazla HRW çalışanı, kararın siyasi nedenlerle alındığını öne sürüyor.

Bazı üst düzey yetkililerin, raporun "İsrail devletinin Yahudi kimliğini demografik olarak yok etme çağrısı" olarak algılanabileceği ve kurumun tarafsızlığına zarar verebileceği yönünde endişeler dile getirdiği belirtiliyor.

Raporun hazırlanma sürecinde görüşülen mültecilerin hikayeleri, 1948 ve 1967 yıllarında yerlerinden edilen ailelerin nesiller boyu süren travmalarını ve mülteci kamplarındaki zorlu yaşam koşullarını belgeliyordu.

Eski direktörden yönetime destek

HRW'nin 2022'ye kadar direktörlüğünü yürüten Kenneth Roth ise mevcut yönetimin kararını destekledi.

Roth, Omar Shakir'in hukukun sınırlarını zorlayan "savunulamaz bir yorumu" yönetim geçiş sürecinden faydalanarak hızla onaylatmaya çalıştığını iddia etti. Raporun bu haliyle yayınlanmasının kurum için utanç verici olacağını savundu.

Şu an için belirsiz bir tarihe kadar "askıya alınan" rapor, İsrail'in mülteci politikalarına yönelik uluslararası hukuki tartışmaların en hassas noktalarından birini oluşturmaya devam ediyor.

Bacağını kaybetmesinden 'öksüren' patronunu sorumlu tuttu

2018 yılından bu yana demir yolu şirketi Southeastern bünyesinde çalışan David Gibson, Temmuz 2021'de yakalandığı şiddetli COVID-19 vakası sonrası zatürre nedeniyle komaya girdi ve kan pıhtılaşması sonucu sol bacağı diz altından kesildi.

Londra Yüksek Mahkemesi'nde görülen davada Gibson, bölge müdürü Danny Hackett ile yaptığı ofis görüşmesi ve ardından birlikte yedikleri kahvaltı sırasında enfekte olduğunu savunuyor. Gibson, yöneticisinin görüşme boyunca maske takmadığını, sürekli öksürdüğünü ve gözle görülür şekilde hasta olduğunu ancak buna rağmen kalabalık ofis ortamında bulunmaya devam ettiğini iddia ediyor.

İhmal ve güvenlik ihlali suçlaması

Gibson'ın avukatı Lisa Dobie, müvekkilinin kilit çalışan olarak pandemi kısıtlamaları döneminde işe gitmek zorunda olduğunu ancak her zaman maske takarak sosyal mesafe kurallarına titizlikle uyduğunu belirtti. İddianameye göre, 14 Temmuz 2021 tarihinde gerçekleşen görüşmede, kurallar gereği en fazla iki kişinin bulunması gereken küçük bir ofis odasında dört kişi bir araya geldi.

Müvekkilinin yöneticisi Hackett'ın, önceki akşamdan beri kendisini kötü hissettiğini ve boğazının ağrıdığını söylemesine rağmen ofiste kalmaya devam ettiği vurgulanıyor. Ertesi gün yapılan Kovid-19 testinin pozitif çıkması üzerine Gibson yakın temaslı olarak bildirildi. Gibson, test sonucundan iki gün sonra hastalandı ve durumu ağırlaşarak yoğun bakıma kaldırıldı.

Şirketten "kendi kusuru" savunması

Demir yolu şirketi Southeastern ise Gibson'ın tüm iddialarını reddederek hastalığın sorumluluğunu üstlenmiyor. Şirket avukatları, yöneticinin o tarihte COVID-19 ile ilişkilendirilebilecek belirgin semptomlar göstermediğini ve şirketin pandemiye uygun risk değerlendirmelerine sahip olduğunu savunuyor.

Şirket savunmasında ayrıca, Gibson'ın eğer enfekte olduysa bunun kendi ihmalinden kaynaklandığı öne sürüldü. Avukatlar, Gibson'ın yöneticisinin öksürdüğünü görmesine rağmen ofisten ayrılmamasını ve gönüllü olarak kahvaltıya gitmesini, kendisini bilerek riske atması olarak nitelendirdi.

Süreç ve mevcut durum

Sağlık sorunları nedeniyle Mart 2023'te iş akdi feshedilen üç çocuk babası Gibson, şirketi personelin sağlığını tehlikeye atmakla suçluyor.

Mahkemeye taşınan davanın ön duruşması geçtiğimiz hafta gerçekleşti. Taraflar mahkeme dışında bir uzlaşmaya varmazsa, tazminat talebi kapsamlı bir duruşma süreciyle karara bağlanacak.

İspanya 16 yaş altına sosyal medya yasağı getirmeye hazırlanıyor

Gelecek hafta Bakanlar Kurulu'nda onaylanması beklenen yasa tasarısı, sadece yaş sınırı getirmekle kalmayacak, aynı zamanda platform yöneticilerini de doğrudan sorumlu tutacak. Yeni düzenleme kapsamında şirket yöneticileri, platformlarında yer alan yasa dışı veya zararlı içeriklerden hukuki ve cezai olarak sorumlu olacak.

{ilgili-haber-932789}

Gerçek bariyerler ve yaş doğrulama sistemleri

Başbakan Sanchez, mevcut sistemdeki açıkların kapatılması gerektiğini vurgulayarak, platformların sadece bir onay kutusundan ibaret olmayan, "gerçekten çalışan" yaş doğrulama mekanizmaları kuracağını belirtti. Avustralya'da benzer yasakların ardından çocukların yetişkin fotoğrafları kullanarak sistemleri aşması, İspanya'nın daha sıkı teknolojik bariyerler getirmesine neden oluyor.

Yasa tasarısı ayrıca, yasa dışı içerikleri öne çıkaran algoritmik manipülasyonları da suç kapsamına alacak. Sanchez, algoritmaların kar amacıyla dezenformasyonu yaymasına izin vermeyeceklerini ve teknolojinin tarafsız olduğu iddiasının artık kabul edilemeyeceğini dile getirdi.

Teknoloji devlerine yönelik hukuki incelemeler

Yeni paketle birlikte dijital platformların nefreti nasıl körüklediğini ve bölünmeleri nasıl artırdığını takip edecek yeni bir sistem kurulması planlanıyor. İspanyol hükümeti; Grok (X'in yapay zeka aracı), TikTok ve Instagram gibi mecralarda işlenen suçların araştırılması ve kovuşturulması için savcılık yetkilerini genişletmeyi hedefliyor.

Avrupa genelinde de benzer bir hareketlilik gözleniyor. Avrupa Komisyonu, Grok üzerinden cinsel içerikli sahte görüntüler üretildiği iddiaları üzerine inceleme başlatırken; Fransa'da X'in ofislerine siber suçlar birimi tarafından baskın düzenlendiği bildiriliyor.

Avrupa'da dijital egemenlik hamlesi

İspanya, sosyal medya platformlarının daha sıkı denetlenmesi için beş Avrupa ülkesiyle birlikte kurulan "Dijital Hazırlık Koalisyonu"na dahil olacak.

Başbakan Sanchez, teknoloji şirketlerinin birçok ülkeden daha zengin ve güçlü olabileceğini ancak bu gücün hükümetleri korkutmaması gerektiğini belirtti. İspanya'nın bu hamlesiyle dijital egemenliğini koruma ve savunma konusunda taviz vermeyeceği vurgulanıyor.

İspanya'nın ardından Yunanistan da benzer bir yasak üzerinde çalışırken, bu adımların Avrupa genelinde yeni bir dijital güvenlik standardı oluşturması bekleniyor.

Çinli uçak üreticisi Boeing ve Airbus'a rakip oluyor

Havacılık sektörü teslimat gecikmeleri ve tedarik zinciri sorunlarıyla boğuşurken Comac, kendisini dünyanın en hızlı büyüyen havacılık pazarı olan Asya-Pasifik'te Boeing ve Airbus'a potansiyel bir rakip olarak konumlandırıyor.

Uluslararası Hava Taşımacılığı Birliği (IATA) Genel Direktörü Willie Walsh, Comac'ın zamanla küresel bir rakip haline geleceğini ifade ediyor. Walsh, önümüzdeki 10-15 yıl içinde Boeing ve Airbus'ın yanında Comac'ın da önemli bir oyuncu olarak konuşulacağını öngörüyor.

Asya-Pasifik pazarında tedarik arayışı

Analistler, Asya-Pasifik bölgesinde yeni bir uçak üreticisine duyulan ihtiyacın altını çiziyor. Bölgedeki havayolu şirketleri, Boeing ve Airbus'taki teslimat gecikmelerinin yanı sıra motor kıtlığı ve tedarik zinciri darboğazları nedeniyle baskı hissediyor.

Gümrük tarifeleri ve ticari gerginlikler de üretim sektöründeki zorlukları artırarak büyüme stratejilerini etkiliyor.

IATA verilerine göre küresel taşıyıcılar yeni uçaklar için her zamankinden daha uzun süre bekliyor. Bu durum filo yaş ortalamasını yükseltirken, yakıt verimliliği düşük eski uçakların kullanımda kalması operasyon maliyetlerini artırıyor.

Havayolu şirketleri için sipariş ile teslimat arasındaki bekleme süresinin yaklaşık yedi yıla çıkması, Comac'ı bir seçenek olarak öne çıkarıyor.

Bölgesel genişleme ve yeni siparişler

Çin içinde aktif hizmette olan 150'den fazla Comac jeti bulunurken, şirketin uçakları Laos, Endonezya ve Vietnam'da da uçuş gerçekleştiriyor.

Brunei merkezli GallopAir büyük bir sipariş verirken, Kamboçya'nın da yaklaşık 20 uçak almayı planladığı belirtiliyor. Sektör temsilcileri, havacılık piyasasındaki oligopol yapının kırılması için Comac'ın katılımını memnuniyetle karşılıyor.

Hükümet desteği ve düşük fiyat avantajı, Comac uçaklarını özellikle gelişmekte olan pazarlardaki düşük maliyetli havayolları için cazip kılıyor. Filipinler merkezli Cebu Pacific gibi şirketler, 2030'lu yıllarda Comac'ın sunduğu seçeneklerin kendileri için ilgi çekici olabileceğini değerlendiriyor.

Sertifikasyon süreçleri ve operasyonel zorluklar

Comac, Asya-Pasifik'teki genişlemesinin yanı sıra Avrupa Havacılık Emniyeti Ajansı'ndan (EASA) sertifika almak için de çalışmalarını sürdürüyor.

Düzenleyiciler, C919 üzerindeki test uçuşlarına devam ediyor ancak Avrupa sertifikasının alınmasının 2028 hatta 2031 yılını bulabileceği öngörülüyor.

Şirketin önünde teknik ve operasyonel engeller de bulunuyor. Çin yapımı ve Batı üretimi parçaların, uçuş kontrollerinin ve yazılımların uyumlu hale getirilmesi teknik bir zorluk teşkil ediyor.

Ayrıca Boeing ve Airbus'ın on yıllardır sahip olduğu bakım, onarım ve pilot eğitimi altyapısının kurulması süreci de Comac için aşılması gereken bir diğer eşik olarak görülüyor.

Küresel rekabet ve pazarın geleceği

Comac'ın tek rakibi Boeing ve Airbus değil. Brezilyalı Embraer da bölgedeki düşük maliyetli taşıyıcılardan aldığı siparişlerle yerini sağlamlaştırıyor.

Öte yandan Boeing ve Airbus, teslimat gecikmelerinin düzelmeye başladığına dair sinyaller vererek bölgedeki güçlü varlıklarını korumaya çalışıyor.

Comac'ın sipariş rakamları üzerindeki belirsizlikler de tartışma konusu olmaya devam ediyor. Şirket, C919 için binin üzerinde sipariş aldığını belirtse de şu ana kadar teslim edilen uçak sayısı oldukça düşük bir seviyede kalıyor.

Comac, altyapı ve teslimat kapasitesi gibi temel sorunları çözmediği sürece havacılık sektörünün devleri bölge gökyüzündeki hakimiyetlerini sürdürecek gibi görünüyor.