Dünyadan Haberler - 4

Fransa uzun yıllar sorumluluğunu inkar ettiği Ruanda Soykırımı'nda suç ortaklığını reddediyor

Fransa'nın, özellikle Mali, Burkina Faso ve Nijer'deki iktidar değişimleri sonrası birliklerinin sınır dışı edildiği Afrika'da askeri varlığının azalması, kıtada ekonomik ve kültürel etkisini kaybetmesine bağlanırken, Fransızların Ruanda ve Orta Afrika Cumhuriyeti'nde yaşanan etnik katliamlardan da doğrudan ya da dolaylı şekilde sorumlu olması bölgedeki nüfuz kaybının başlıca nedenleri arasında gösteriliyor.

Bu bağlamda Fransızların "Bin Tepe" ülkesi olarak adlandırdıkları, Afrika'nın doğusunda yer alan ve denize çıkışı olmayan Ruanda'da 1994'te yaşanan ve üzerinden 32 yıl geçen soykırımdaki rolü ve sorumluluğu hala tartışılıyor.

Fransa giderek etkisini yitirdiği Afrika kıtasında 32 yıl önce yaşanan ve 800 binden fazla kişinin hayatını kaybettiği soykırımda ilk başta hiçbir rolü bulunmadığını savunurken, daha sonraları bu soykırımda bir "sorumluluğu" olduğunu kabul etse de herhangi bir "suç ortaklığını" reddediyor.

Fransa soykırımcılara silah ve mühimmat desteği sağladı

Fransa, 23 Haziran 1994'te ülkenin güneybatısında sığınmacılar için güvenli bölge oluşturmak amacıyla Turkuaz Operasyonu'nu başlattı ancak soykırımı engellemek yerine soykırımcılara silah ve mühimmat desteği sağlayarak Tutsilerin kurduğu Ruanda Yurtsever Cephesinin (RPF) ilerleyişini kısıtladı.

Yıllar sonra ortaya çıkan belgeler, Fransa'nın Hutu hükümetine, Fransız ordusunun kontrolü altında olan bölgeden kaçması için "diplomatik telgraf" ile emir verdiğini gösterdi.

Ayrıca belgelerde, Fransız istihbaratının öncesinde soykırımın olacağına dair hükümeti bilgilendirdiği ortaya çıktı.

Dönemin sosyalist Cumhurbaşkanı François Mitterrand, soykırım sinyallerine rağmen yakın dostu olarak nitelediği Ruanda Devlet Başkanı Juvenal Habyarimana ile ilişkileri bozmadı.

1994'te soykırıma suç ortaklığı eden çok sayıda kişinin Fransa'ya gelmesiyle ülke soykırım şüphelileri için bir tür "sığınak" haline geldi.

Mitterrand, soykırım boyunca izlediği politikalar ve verdiği emirlerle Ruanda'da işlenen suçlara ortaklık ettiği gerekçesiyle eleştirilirken, 1998'te Le Figaro gazetesine verdiği demeçte "O ülkelerde bir soykırım yaşanması o kadar da önemli bir şey değil." ifadesini kullandı.

Fransa uzun yıllar soykırımdaki sorumluluğunu kabul etmedi

Dönemin Cumhurbaşkanı Mitterrand, Ruanda’da bir soykırım yaşandığını kabul etse de Fransa’nın bunda hiçbir sorumluluğu olmadığını savundu.

1998'te Mitterrand'a yakın bir isim olan Fransız Milletvekili Paul Quiles'in başkanlığında kurulan Ruanda Soruşturma Komisyonu, ülkenin soykırımda "hiçbir şekilde" etkisi olmadığı yönünde rapor yayımladı.

2004'te ise dernekler ve sivil toplum kuruluşları, Fransa'nın Ruanda Soykırımı'ndaki rolüne ilişkin Sivil Araştırma Komisyonu kurdu. Komisyon 2005'te yayımladığı 600 sayfalık "Yüzümüze Çarpan Dehşet: Fransız Devleti Ve Ruanda Soykırımı" başlıklı raporda Fransa'nın soykırımda rol oynadığını ortaya koydu.

Aynı yıl bazı Fransız avukatlar Ruanda'da yürütülen Turkuaz Operasyonu'nda yer alan Fransız askerleri hakkında "soykırıma suç ortaklığı" ettikleri iddiasıyla dava açtı.

Soykırımdaki sorumluluğu inkardan Ruanda'da "bir çeşit körlük yaşadık" itirafına

Eski Fransa Cumhurbaşkanı Nicolas Sarkozy, 2007-2012 dönemindeki görev sürecinde Ruanda ile ilişkileri onarma çabasına girerken, 2010'da ülkenin başkenti Kigali'ye yaptığı ziyarette itiraf niteliğinde açıklamalarda bulundu.

Fransa'nın yaklaşık 16 yıldır sorumluluğunu inkar ettiği Ruanda Soykırımı'na ilişkin Sarkozy, o dönemin hükümetinin "çok ciddi hatalı değerlendirmeler" yaptığını ve "bir çeşit körlük yaşadığını" söyledi.

Sarkozy'nin bu açıklamalarıyla Fransa, Ruanda Soykırımı'ndaki sorumluluğunu ilk kez kabul etti.

"Soykırımda suç ortaklığımız yok, ağır sorumluluğumuz var"

Fransa'nın Ruanda Soykırımı'ndaki rolü başa gelen hükümetler tarafından uzunca bir süre inkar edilirken, Sarkozy'nin 2010'da yaptığı açıklamaları daha ileriye taşıyan resmi açıklamalar 2019'da Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron'dan geldi.

Macron, Ruanda konusunda araştırma yapılması için tarihçi Vincent Duclert'in başkanlığında komisyon oluşturulmasını istedi.

Söz konusu Araştırma Komisyonunun 2021'de yayımladığı raporda, Fransa'nın soykırımda suç ortaklığının olmadığı ancak ağır sorumluluğunun bulunduğu belirtildi.

Soykırım sürecinde dönemin Cumhurbaşkanı Mitterrand'ın oynadığı role dikkat çekilen raporda, Fransa'nın "soykırımcı Ruanda hükümetine uzun zaman yatırım yaptığı ve soykırım konusunda körmüş gibi davrandığı" kaydedildi.

Ayrıca Macron, Mayıs 2021'de Kigali'de Ruanda'da soykırım anıtında yaptığı konuşmada, "Sorumluluklarımızı tanımaya geldim." dedi. Soykırımın 30. yılı dolayısıyla 2024'te yayımladığı video mesajında ise Macron, ülkesinin Batılı ve Afrikalı müttefikleriyle 1994 Ruanda Soykırımı'nı durdurabilecek güce sahip olduğunu ancak bunu yapacak iradeyi göstermediğini dile getirdi.

2025'te yayımladığı mesajda ise Macron, "Söz verdiği gibi, Fransa'da yaşayan soykırım faillerinin yargılanması ve cezalandırılmasına ilişkin adalet sürecinin" devam ettiğini belirterek, Fransa'nın Ruanda Soykırımı'nın cezasız kalmasına ya da unutulmasına karşı "kararlılıkla mücadeleyi sürdüreceğini" söyledi.

Fransa Merkez Bankası hakkında soykırıma ortaklık ettiği gerekçesiyle şikayette bulunuldu

Ruanda Sivil Taraflar Kolektifi ve bir grup Fransız, 1994'te Ruanda'da yaşanan soykırıma ve insanlığa karşı suçlara iştirak ettiği suçlamasıyla Fransa Merkez Bankası hakkında Aralık 2025'te şikayette bulundu.

Dilekçede, Fransa Merkez Bankası o dönem soykırımda kullanılan askeri teçhizat ve silahların finansmanı için yapılan para transferlerini onaylamakla suçlanıyor.

Liberation gazetesi ve Radio France'un edindiği bilgiye göre, şikayetin merkezinde o dönemde Fransa Merkez Bankasından Ruanda Merkez Bankasına yapılan 7 havale yer alıyor.

Ruanda'da 1994'te Hutular, dönemin Devlet Başkanı Juvenal Habyarimana'nın uçağının düşmesinden sorumlu tuttukları Tutsilere karşı soykırım başlatmıştı. Ülkede 100 gün süren katliamda 800 binden fazla Tutsi hayatını kaybetmişti.

İran Kızılayı: ABD-İsrail'in saldırılarında 763 eğitim merkezi ve okul ile 326 sağlık merkezi hasar gördü

Yarı resmi Mehr Haber Ajansına konuşan Kızılay Sözcüsü Mücteba Halidi, ülke genelinde 98 bin ticari birim, 763 eğitim merkezi ve okul ile 326 sağlık merkezinin ABD-İsrail saldırılarının hedefi olduğunu söyledi.

Halidi, söz konusu sağlık merkezlerinden 49'unun ağır hasar gördüğünü ifade etti.

Kızılay'a ait 20 yardım ve kurtarma tesisinin de hedef alındığını belirten Halidi, saldırılarda 4 Kızılay çalışanının hayatını kaybettiğini, 18 çalışanın ise yaralandığını açıkladı. 

Avustralya'nın en çok madalyalı eski askeri Afganistan'da savaş suçu işlediği iddiasıyla gözaltına alındı

Avustralya Federal Polisi (AFP) tarafından yapılan açıklamada, 47 yaşındaki eski asker Roberts-Smith'in, Sydney Havalimanı'nda gözaltına alındığı bildirildi.

Açıklamada, Roberts-Smith'in, Afganistan'da 2009-2012 döneminde görev yaptığı sırada silahsız kişileri öldürdüğü iddiasıyla beş ayrı "savaş suçu kapsamında cinayet" suçlamasıyla yargılanacağı kaydedilerek, bu suçların azami cezasının müebbet hapis olduğu belirtildi.

Soruşturmalar kapsamında toplam 53 dosyanın açıldığı hatırlatılan açıklamada, bunlardan 39'unda yeterli delil bulunamadığı için aktif incelemenin sonlandırıldığı, 10 dosyada ise sürecin devam ettiği bilgisi paylaşıldı.

Avustralya'da verilen en yüksek askeri nişanının sahibi olan ve 2013'te ordudan ayrılan Roberts-Smith, "ülkenin en çok madalyalı eski askeri" olarak gösteriliyor.

Avustralya Savunma Kuvvetleri Genel Müfettişliği (IGADF) de daha önce Afganistan'da görev yapan askerlerin savaş suçu işlediklerine dair iddiaları soruşturmuştu.

IGADF, Kasım 2020'de yayımladığı raporda, 39 Afgan sivilin askerlerce öldürüldüğünü ortaya koymuştu.

Roberts-Smith, 2023'te, Afganistan'daki görevi sırasında savaş suçu işlediğine dair haberlerin ardından çeşitli gazete ve gazetecilere açtığı hakaret davasını kaybetmişti.

Yeni Zelanda'da hava yolu şirketi, artan yakıt fiyatları nedeniyle uçuş sayısını azaltıyor

Orta Doğu'daki gerilimin yakıt fiyatlarında yol açtığı artış, hava yolu şirketlerini etkilemeye devam ediyor.

Radio New Zealand'ın haberine göre, Air New Zealand hava yolu şirketinden yapılan açıklamada, artan yakıt fiyatları nedeniyle hizmet kapasitesinde değişiklik yapıldığı belirtildi.

Açıklamada, bu değişikliklerin uçuşların yüzde 4'ünü ve yolcuların yüzde 1'ini etkileyeceği aktarılarak, mayıs ve haziran döneminde uçuş sayılarının azaltılacağı ve bazı bilet fiyatlarının artırılacağı ifade edildi.

Yurt içi uçuşların bu durumdan az etkilendiği kaydedilen açıklamada, Yeni Zelanda'daki diğer hava yolu şirketleriyle karşılaştırıldığında bu değişimlerin "küçük çaplı" olduğuna, bazı hava yolu şirketlerinin kapasitelerini yüzde 10'dan fazla azalttığına işaret edildi.

Açıklamada, mevcut biletlerinde değişikliklerden etkilenen yolcuların planlarına uymaması halinde biletlerini iade edebileceklerinin altı çizildi.

Yeni Zelanda'da parlamento üyesi Tom Rutherford, sosyal medya hesabından yaptığı paylaşımda, hava yolu şirketinin, mayıs ve haziranda 27 Auckland seferinin, 30 Wellington seferinin azaltılacağını bildirdiğini aktardı.

Güneydoğu Asya'da Malezya ve Vietnam'daki hava yolu şirketleri de benzer adımlar atılabileceği sinyalini vermişti.

Brent petrolün varili 111,29 dolardan işlem görüyor

Dün 111,89 dolara kadar yükselen Brent petrolün varil fiyatı, günü 109,77 dolardan tamamladı.

Brent petrolün vadeli varil fiyatı, bugün saat 09.40 itibarıyla kapanışa göre yaklaşık yüzde 1,38 artarak 111,29 dolar oldu. Aynı dakikalarda Batı Teksas türü (WTI) ham petrolün varili 115,03 dolardan alıcı buldu.

ABD Başkanı Donald Trump'ın İran'a Hürmüz Boğazı'nı açması için tanıdığı sürenin sonuna yaklaşılırken bölgede gerilimin tırmanacağına yönelik endişeler fiyatları yukarı yönlü desteklemeye devam ediyor.

Trump, dün Beyaz Saray'da düzenlediği basın toplantısında, İran'la görüşmelerin iyi gittiğini ancak verdiği sürede anlaşma sağlanmaması halinde elektrik santrallerini ve köprüleri hedef alarak ülkenin sivil altyapısını "çökerteceği" tehdidini yineledi.

Amerikan CNN televizyonunun iki güvenlik kaynağına dayandırdığı haberinde, İsrail'in ABD ile İran arasındaki görüşmelerin anlaşmaya ulaşabileceği konusunda "oldukça şüpheci" yaklaşım sergilediği belirtildi.

Haberde, Tel Aviv yönetiminin Trump'ın "İran'a karşı atılabilecek sonraki adımlara yönelik kararını" beklediği ve müzakerelerin başarısız olması durumunda İran'da hedef alınacak enerji ve altyapı tesislerinin güncel listesini onayladığı ileri sürüldü.

İsrail'de yayın yapan Kanal 13 televizyonu ise Washington ile Tel Aviv arasındaki siyasi koordinasyona eş zamanlı olarak, iki ülkenin hava kuvvetlerinin İran'ın sivil altyapısına yönelik hava saldırıları için ortak hazırlıklar yürüttüğünü aktardı.

Öte yandan, İsrail ordusunun hazırlıklarının İran'a yönelik hava saldırılarının en az 3 hafta daha süreceği senaryosuna göre yapıldığı öne sürüldü.

Trump, Tahran yönetimine anlaşma için 48 saatlik süre tanımış, önceki gün ise bu süreyi 8 Nisan'a kadar uzattığını açıklamıştı.

Brent petrolde teknik olarak 114,87 doların direnç, 106,98 doların destek olarak izlenebileceği ifade ediliyor.

Katil İsrail ordusunun Lübnan'ın güneyine düzenlediği saldırılarda 5 kişi öldü

İsrail'in Lübnan'a 2 Mart'ta başlattığı saldırılar sürüyor.

Lübnan resmi ajansı NNA'nın haberine göre, İsrail ordusu sabahın erken saatlerinde Sur kentine bağlı Mereke beldesine hava saldırıları gerçekleştirdi. Saldırılarda 3 kişi yaşamını yitirdi, 1 kişi yaralandı.

İsrail ordusuna ait bir insansız hava aracının (İHA) Nebatiye vilayetine bağlı Deyr Zehrani beldesinde bir evi hedef aldığı saldırıda ise 1 kişi hayatını kaybetti.

Nebatiye'deki Zibdin beldesine düzenlenen saldırıda da 1 kişi öldü.

İsrail uçakları ayrıca güneydeki Ayn Kana, Arabsalim, Tebnin, Hoş, Kerf Donin, Batulay, Serire ve Katrani beldelerini hedef aldı.

Katrani beldesine düzenlenen saldırıda 9 kişinin yaralandığı kaydedildi.

İsrail'in Lübnan'a saldırıları

İsrail ordusundan 2 Mart'ta yapılan açıklamada, Lübnan'dan füze atıldığının tespit edilmesinin ardından ülkenin kuzeyinde sirenlerin devreye girdiği belirtilmişti.

Daha sonra Lübnan geneline hava saldırıları başlattığını duyuran ve başkent Beyrut'u hedef alan İsrail ordusu, havadan ve denizden yoğun saldırılar düzenlediği Lübnan'da kara işgalini genişletme kararı almıştı.

Lübnan Sağlık Bakanlığı, 2 Mart'tan bu yana İsrail saldırılarında 1497 kişinin hayatını kaybettiğini duyurmuştu.

Lübnan hükümeti de ülkede yerinden edilenlerin sayısının 1 milyon 162 bini geçtiğini açıklamıştı.

Axios: Trump, müzakerede ilerleme olursa İran'a kapsamlı saldırıları erteleyebilir

ABD merkezli Axios haber platformunun konuya yakın kaynaklara dayandırdığı haberinde, ABD ve İsrail'in İran'ın enerji tesisleri ve köprülerine yönelik ortak saldırı planının hazırda beklediği aktarıldı.

Saldırı planının uygulanması için yalnızca Trump'ın onayının gerektiği vurgulanan haberde, "Başkan bir anlaşmanın şekillendiğini görürse, muhtemelen bekleyecektir. Ancak bu kararı yalnızca ve yalnızca o verir." ifadesi kullanıldı.

İsmi açıklanmayan kaynaklardan birinin "Trump bir anlaşma olsa kabul ederdi, ancak İranlıların buna hazır olup olmadığı belirsiz." değerlendirmesinde bulunduğu kaydedildi.

Haberde, bir savunma yetkilisinin ise İran'a saldırının ertelenmesi ihtimaline "temkinli yaklaştığı" ve müzakere sürecinin kritik bir eşiğe geldiğine işaret ettiği vurgulandı.

Trump ile son günlerde birkaç kez görüşen bir kaynağın Başkan'ın İran konusundaki tutumunu "yönetimin en üst kademelerindeki en sert pozisyon" olarak nitelendirdiği, bir başka kaynağın ise Savunma Bakanı Pete Hegseth ve Dışişleri Bakanı Marco Rubio'nun Trump'ın yanında "güvercin" kaldığı yorumunu yaptığı belirtildi.

Daha önce Hürmüz Boğazı’nı 48 saat içinde açmaması durumunda İran’ı tehdit eden ABD Başkanı Trump, 5 Nisan'daki sosyal medya paylaşımında "Salı günü ABD Doğu Yakası saatiyle 20.00’de (Türkiye saatiyle 8 Nisan Çarşamba 03.00)" ifadesine yer vermişti.

İsrail ordusu, saldırı imasında bulunarak İran'da halka trenlerden uzak durmaları uyarısı yaptı

Ordunun, ABD merkezli X şirketinin sosyal medya platformundaki Farsça hesabından, "İran'daki tren kullanıcılarına ve yolcularına acil uyarı" şeklinde bir paylaşım yapıldı.

Açıklamada, halkın İran saatiyle 21.00'e (TSİ 19:30) kadar ülke genelinde tren kullanmaktan ve seyahat etmekten kaçınmaları gerektiği savunularak "Trenlerde ve demiryolu hatlarının yakınında bulunmanız hayatınızı riske atıyor." ifadelerine yer verildi.

İsrail'in Kanal 12 televizyonu ise İsrailli güvenlik kaynaklarına dayandırdığı haberinde, bugün İran'daki demiryolu altyapısının hedef alınacağını kaydetti.

İran basını: ABD-İsrail'in Tahran'da bir yerleşim yerine saldırısında 3'ü çocuk 6 kişi yaşamını yitirdi

İran'ın yarı resmi Mehr Haber Ajansına göre, ABD-İsrail, sabaha karşı Tahran'ın doğusundaki Perdis ilçesinde sivil yerleşim yerine saldırı gerçekleştirdi.

Saldırının ardından bölgeye sevk edilen kurtarma ekiplerinin, bir binanın enkazından 3'ü çocuk olmak üzere 6 kişinin cenazesini çıkardığı aktarıldı.

Yayımlanan görüntülerde yerleşim yerine düzenlenen saldırıda bazı binaların ağır hasar aldığı görüldü.

İran'ın İslamabad Büyükelçisi: Pakistan'ın savaşı durdurma çabaları kritik aşamaya yaklaşıyor

Mukaddem, X sosyal medya platformundan paylaştığı mesajında, Pakistan'ın ABD-İsrail'in İran'a saldırılarıyla başlayan savaşın sonlandırılması için gösterdiği çabalara işaret etti.

İranlı Büyükelçi Mukaddem, mesajında şu ifadelere yer verdi:

"Pakistan'ın savaşı durdurmak için iyi niyet ve dostane girişim çerçevesinde gösterdiği olumlu ve verimli girişimler kritik ve hassas bir aşamaya yaklaşıyor. Daha fazlası için takipte kalın."

CNN: İsrail, başarısız müzakerelere karşı İran'da enerji ve altyapı hedeflerinin listesini onayladı

Amerikan CNN televizyonunun iki güvenlik kaynağına dayandırdığı haberinde İsrail'in, ABD ile İran arasındaki görüşmelerin bir anlaşmaya ulaşabileceği konusunda "oldukça şüpheci" yaklaşım sergilediği belirtildi.

Tel Aviv yönetiminin, ABD Başkanı Donald Trump'ın "İran'a karşı atılabilecek sonraki adımlara yönelik kararını" beklediği ve müzakerelerin başarısız olması durumunda İran'da hedef alınacak enerji ve altyapı tesislerinin güncel listesini onayladığı ileri sürüldü.

Haberde, Washington-Tel Aviv hattındaki son görüşmelerde İsrail'in "olası ateşkese" karşı endişelerini dile getirdiği ve bir ateşkesin "İran'ın zenginleştirilmiş uranyumunu teslim etmesi ve zenginleştirme faaliyetlerini tamamen durdurmasını" kapsaması gerektiğini vurguladığı aktarıldı.

Son durum

ABD merkezli Axios haber platformu; ABD, İran ve bölgesel arabulucuların kalıcı bir anlaşma için müzakerelerin yürütülmesi amacıyla 45 günlük bir ateşkese ilişkin şartları görüştüğünü iddia etmişti.

Trump, Tahran yönetimine anlaşma yapmak için 48 saatlik süre tanımış, dün ise bu süreyi 8 Nisan'a kadar uzattığını duyurmuştu.

İran Meclisi: ABD-İsrail saldırılarında hasar gören sivil yapılara maddi destek sağlanacak

Fars Haber Ajansı'na göre, İyri, İmar ve Şehircilik Bakanlığı tarafından belirlenen maddi destek programı hakkında bilgi verdi.

ABD-İsrail saldırılarında 28 Şubat'tan bu yana 91 binden fazla konut ve ticari birimin hasar gördüğünü dile getiren İyri, bunlardan 70 binden fazlasının tamamen yeniden inşa edilmesi gerektiğini ve önemli bir kısmının ise onarım gerektirdiğini belirtti.

İranlı Sözcü, bu zararların telafisi amacıyla, İmar ve Şehircilik Bakanlığı tarafından 2 ana destek programı belirlendiğini söyledi.

İlk programın konut depozitosu desteği olduğunu dile getiren İyri, kırsal alanlar için 300 milyon tümen (yaklaşık 2 bin dolar), şehirler için 700 milyon tümen (yaklaşık 4 bin 650 dolar) olarak belirlendiğini ifade etti.

İkinci programın tamamen yıkılmış binaların yeniden inşasını kapsadığını belirten İranlı yetkili, bu kapsamdaki hibelerin 3 kata kadar binalarda metrekare başına 26 milyon tümen (yaklaşık 170 dolar), daha yüksek katlı binalarda ise metrekare başına 28 milyon tümen (yaklaşık 187 dolar) olduğunu bildirdi.

İran Meclisi İmar Komisyonu Sözcüsü İyri, onarım gerektiren birimler için, hasarın boyutuna göre 9 ila 18 milyon tümen arasında hibe verileceğini kaydetti.